Te boek als onsterfelijk

Wat wacht mij achter het bevroren land
Waar ik doorheen moet wil ik je verlaten
Wacht warmte mij met uitgestoken hand
Zal Hestia zachtmoedig met mij praten?

Mij leiden tot aan Aphrodites kist?
Het lijkt wel of ze slaapt hoor ik hen zeggen
Of er miljarden tranen zijn gewist
Men wil zijn rozen aan haar voeten leggen

Terwijl ik op een wereldwonder wacht
Nipt men van nectar, eet van ambrozijn
Zou iemand haar nog wakker kunnen maken

Ze wordt immers onsterfelijk geacht
Door atheïst, Griek, christen en Romein
Wie kiest als allereerste voor de wake?


Anneke Haasnoot

auteurspagina Anneke Haasnoot
geef commentaar op dit gedicht




Gefixeerd

als op zestien april om negen uur dertig
tussen haarlem en leiden ter hoogte van
bennebroek een sneltrein onder het viaduct
doorraast is er in die omgeving niemand
die daar nog maar een moment bij stilstaat

terwijl in de dorpsstraat van hilvarenbeek
op huisnummer twaalf al dertig jaar lang
precies op dat tijdstip aan tafel een
vrouw zit met in haar handen een foto
van een meisje van negentien dat de
twintig niet wilde halen


Peter Jansen

auteurspagina Peter Jansen
geef commentaar op dit gedicht
Peter Jansen leest het gedicht voor




4-8-2003

gedroomd over de dood vannacht
de bizarre de ongewenste
's ochtends langzaam langzaam
het lichaam verticaal gezet
tenen geteld en vingers
neus zit er nog
oren doen hun werk:
tram knerpt door de bocht
buur trekt de wc door
gedroomd dat Campert dood was
maar het is Wilmink


Edith de Gilde

auteurspagina Edith de Gilde
geef commentaar op dit gedicht
Edith de Gilde leest het gedicht voor




SCHITTERING


Ik ken dit land
waar voetstappen terugkeren
naar zomers vol sproeten,
motten rond de avondlamp.

Waar de aardegeur
langs wilgen, esdoorns
en stenen schoorstenen
hemelloos opstijgt

Het dorp verdeeld
in klinkers en medeklinkers
door de rivier, bruin
van de metaalindustrie

De verroeste meccano,
debardeurs en deugdzaamheid
met de pollepel ingegeven.
De TV, alles in zwartwit.

Ik ken dit land
waar ineengeslagen handen
kleinburgerlijkheid dragen.
Het schittert op postkaarten.


François Vermeulen

auteurspagina François Vermeulen
geef commentaar op dit gedicht




koortsig vlees

de koorts klettert uit de koekendozen
in de keukenkast, kan ik weerstaan
aan de waanzinnige weerwolven
of zal ik met mijn hoektanden naar ze
happen? wat het ook wordt, er komt
vast veel bloed aan te pas. rabarberrood
dat niet netjes in een plas bij elkaar
drupt maar kriskras door de keuken
spat. het is altijd wat met die
moorddadige zondagavonden. alleen maar
uit verveling begin ik een frisco
tot de houten spatel te minimaliseren,
maar mijn koorts moet ik daar niet
mee meten. zonder ziekte in hoofd en
hart zou ik de kosmos kunnen
beminnen als was hij een meisjesmaagd
die naar een afknapper snakt.


David Troch

auteurspagina David Troch
geef commentaar op dit gedicht

Oh oor oh hoor

Een recensie door Rutger H. Cornets de Groot


Bij de Stichting Kunstuitleen Zeeland verscheen de tekst van De zon, een gedicht in dialoogvorm door Arjen Duinker. Zoals in Duinkers poëzie vaker gebeurt, combineert hij hierin een aan het theater ontleende vorm met een voornamelijk uit 'lijstjes' opgebouwde inhoud; het enige verschil met vroeger werk is dat het in De zon om een enkele, lange lijst gaat. Bovenaan die lijst staat de zin "De zon schijnt mooi", waarop in eindeloze variatie wordt geassocieerd. Logischerwijs heeft de vorm daarbij de overhand op de inhoud, zodat er zinnen kunnen ontstaan als: "De zon schijnt mooi / hoewel de zon mooi schijnt". Het vers ontaardt dus vanaf de eerste regel in 'een woordenstroom die in de bedding van het gedicht hier en daar wat meepakt', zoals het in de aanbiedingsbrief van de uitgever fraai wordt verwoord. Toch vraagt de dichter zich hier en daar wel af wat zijn associaties te betekenen hebben, maar je kan er donder op zeggen dat bij Duinker die vraag zelf ook weer een bouwsteen wordt om taal mee te produceren: "wat de kruiden betekenen / wat de steentjes betekenen// wat de betekenis betekent", - waarbij de vraag zelf tenslotte voor het gemak maar niet wordt beantwoord.

Maar men vergisse zich niet. De zon is geen lang uitgesponnen tautologie, waarbij alleen het plezier om de taal telt. Want al wordt de vraag naar de betekenis niet beantwoord, de ernst van de situatie dringt na verloop van tijd tóch wel tot ons door, wanneer we namelijk beseffen dat "De zon schijnt mooi" ook als bezweringsformule gebruikt wordt om de gruwel mee dood te praten. Onze honger naar het antwoord op het 'waarom' wordt zo langs een omweg toch gestild, namelijk doordat Duinker eenvoudig de associaties hun gang laat gaan. Ook in De zon geeft hij dus weer 'de geschiedenis van een opsomming' zoals hij eerder al deed in de bundel van die naam waarmee hij in 2001 de Jan Campertprijs won.

Pleit er dus niets tegen de aanschaf van dit boekje? Nee, bijna niets, behalve dan dat de volledige tekst, voorgedragen door Duinker en Kees 't Hart, te beluisteren is via het archief van het VPRO-radioprogramma De Avonden. Beiden zijn niet de grootste voordrachtskunstenaars (naar mijn mening moet de tekst zo droog en naturel mogelijk gelezen worden), maar het gedicht komt via het oor wel veel beter tot zijn recht dan vanaf papier. Gezegd kan zelfs worden dat heel Duinkers oeuvre zich goed voor voordracht leent: de dialoogvorm en de vele herhalingen brengen immers vanzelf een duet dan wel meerstemmige fuga teweeg. Ook een dichter als Tonnus Oosterhoff experimenteert tijdens zijn voordrachten met muziek, waarbij hij zich soms beperkt tot het plaatsen van kleine accenten in het klankbeeld: poëzie gereduceerd tot muzikale ondersteuning. Oosterhoff, die zijn intrigerende voordrachten merkwaardigerwijs niet op zijn website plaatst, noemt dat 'structuur ervaren', en allicht gaat het daar ook in de poëzie van Duinker uiteindelijk om. Het maakt immers niet veel uit waar we het boekje openslaan:



Meer voordrachten bij De Bezige Bij in de pas gestarte Zoem-reeks, met daarin twee dichters, Gerrit Komrij en Lucebert. Komrij hebben we nog niet kunnen beluisteren, maar Luceberts voordracht is als altijd verpletterend. Anders dan die van Duinker en Oosterhoff, want dramatischer, al komt ook het muzikale aspect bij hem ruimschoots aan bod, bijvoorbeeld in het bekende twee handjes ("hij heeft een magnifiek tichouten handje") en in het aftelrijm horror. Van dat laatste vers zijn uitvoerige analyses gegeven, maar door Luceberts eigen voordracht kun je het gedicht ook voelen, en dat gaat voor het begrip uit. De cd bevat opnamen van het grammofoonplaatje dat in 1982 bij De moerasruiter uit het paradijs werd gevoegd (en dat in exemplaren bij antiquariaten altijd ontbreekt), voordrachten uit de serie Stemmen van schrijvers (1990) en twee optredens voor publiek. Het eerste daarvan is voor Poetry International 1985, een vrij intieme gelegenheid waar Lucebert zich van zijn vrolijke kant laat horen. Onder meer geeft hij een mij onbekend 'vervolgverhaal' in proza ten beste onder de hilarische titel blauw bloed en lage liefde, waarbij hij ook zelf zijn lachen niet kan houden. Het is, na de inleiding bij Val voor vliegengod, nu een tweede en onverwacht voorbeeld van Luceberts prozakunst Het andere optreden is dat voor een grote en volle zaal in Vredenburg tijdens de Nacht van de Poëzie in 1991; een stuk minder intiem dus. Een oude, wat krakerige, maar ongebroken stem dondert de legendarische regel "ik tracht op poëtische wijze"... Het enige wat ontbreekt aan deze laatste opname is het donderend applaus na afloop, maar dat geef je er dan maar zelf, in stilte, bij.

Arjen Duinker - De zon
Stichting Kunstuitleen Zeeland, Middelburg 2003
40 blz., € 9,00
ISBN 90 6354 109 0
Te bestellen via slib@kunstuitleenzeeland.nl
Beluister de voordracht door Arjen Duinker en Kees 't Hart bij De Avonden van de VPRO:
boeken.vpro.nl/boeken/smil/audioparts.sram?3141869+5025064+6004600+13663251


Lucebert - Herfst der muziek
De Bezige Bij Audioboek, Amsterdam 2003
Prijs € 14,90
ISBN 90 234 1139 0

Geluidsmateriaal van Nederlandse en buitenlandse dichters op Poetry International:
www.rnw.nl/nl/poetry99/html/geluidsarchief_poetry_wereldom.html
Historische opnamen, van Apollinaire tot Schwitters:
www.ubu.com/artist_index.html

Bij leven en later zorg

Een recensie door Atze van Wieren


Bij leven en later zorg - en geen 'bij leven en welzijn'. Er is weinig tot geen welzijn in de gedichten van Bergman (ps. A.A. Kok, 1921). Zijn thema in deze bundel is de dood. Alle gedichten zijn doortrokken van onze eindigheid. Bergman is de jongste niet meer, dus vreemd is dat niet. In 'Houvast' verwoordt hij zijn credo:


Er staan mooie gedichten in deze bundel, bijvoorbeeld 'Taalstrijd': "'s nachts slaap ik / overdag / sleep ik de woorden / in mijn kielzog mee / door de modder van de tijd", maar ook 'Irreversibel', of, wat ik persoonlijk een fraai gedicht vind, 'Temps Perdu':


Geen interpunctie bij Bergman, geen enkele. Je mist het niet, want die zit als het ware ingebakken door middel van rijm, binnenrijm en enjambementen. De gedichten klinken.
Bij lezing en herlezing van deze bundel sloop bij mij een verlangen binnen naar verandering van register. Iets meer leven en wat minder dood. Ook zijn veel gedichten vaak niet meer dan een enigszins simpele observatie. Een voorbeeld is 'Fair Play':


Zo staan er, vind ik, wel meer niemendalletjes in deze bundel zoals 'Enkele Reis' en 'Stedetroost'.
Wat opvalt zijn de titels van de gedichten. Terwijl je in de gedichten zelf geen woord Frans tegenkomt, zijn veel titels Engelse of Franse uitdrukkingen. Waarom? Ik zie de 'toegevoegde waarde' niet.
Al met al ben ik over de bundel niet onverdeeld positief. Er staan mij te veel gedichten in die het ene oor ingaan en het andere uit, zonder zich vast te haken in mijn brein.
Overigens is de bundel fraai verzorgd uitgegeven door De Beuk. Dat mag gezegd.


Bergman - Bij leven en later zorg
Uitgeverij De Beuk, Amsterdam 2003
40 blz., € 10,-
ISBN 90 6975 436 3

Als men moest vragen wie Irving Berlin was, dan gaat bij een geroutineerde quizzer dadelijk een lampje branden. Bij de meeste mensen zal het echter vrij duister blijven in hun hoofd. Als men echter moest zeggen dat dit de auteur is van het liedje dat je elk jaar rond Kerstmis miljoenen keren door de strot geramd krijgt, totdat 'de droom van een witte kerst' een nachtmerrie wordt, dan zal er wel een herkenningsgemompel opstijgen.
Moordlied van Guido Van der Kroef speelt zich af in het milieu van de mens die de woorden in de keel van de uitvoerder plaatst: de tekstschrijver, de mens die verantwoordelijk is voor klassiekers als doo-a-diddy-diddy-dom-diddy-dee en 'on a dark desert highway'. In het geval van Vincent wil het spijtig genoeg niet goed lukken (en dan bedoel ik niet alleen het schrijven). In bed heeft hij betere periodes gekend en professioneel vecht hij tegen zijn writersblock. Het toeval helpt hem echter een handje wanneer hij op een dag in het ouderlingentehuis een vriend van zijn moeder ontmoet. Max blijkt over een gouden pen te beschikken en heeft een schat aan teksten in een schriftje bijeengeschreven. Tijdens de afwezigheid van Max profiteert Vincent ervan om bij de oude man in te breken en de teksten te stelen. De eerste liedjestekst slaat in als een bom voor zijn poulain Bertie (in het boek een beetje clichématig beschreven als een nichterige huilebalk met obligate schoothond) en dan gaan de poppen aan het dansen. Max beseft dat de monsterhit van het moment in feite van zijn pen afkomstig is. Hij probeert via chantage Vincent geld afhandig te maken om zijn dochter te redden uit de klauwen van haar failliete echtgenoot. Zoals het in misdaadverhalen hoort, belandt Max met de hulp van Vincent in het koude water achter het tehuis en verdrinkt, maar dan is het hek helemaal van de dam voor de arme liedjesschrijver. Vincents moeder heeft al snel door dat haar zoon de oorzaak is van de noodlottige tewaterlating van Max en draagt hem op om zich te melden bij de politie. Gelukkig voor Vincent sterft zijn moeder diezelfde avond nog bij een auto-ongeluk en de tekstschrijver kan nog enkele dagen aan zijn vrije leventje toevoegen. Maar als zijn vrouw hem dan toevertrouwt dat ze zijn geheimpje heeft verteld aan haar beste vriendinnen, slaan de stoppen door.
Hij belandt in een spiraal van chantage en misverstanden, sporen die doodlopen en nieuwe wegen die nergens naar leiden. Maar zoals het een thriller past valt alles op het einde in de plooi en wordt de schuldige ingerekend door een politie-inspecteur die nota bene de nieuwe vriend van Vincents vrouw is.

Omdat ik zelf niet zo'n voorstander ben van thrillers en politieverhalen, surfte ik naar de website van Crimezone (www.crimezone.nl) om te zien wat andere lezers van dit boek vonden. Drie meningen trof ik daar aan, maar ik vrees dat de normen iets lager liggen, want volgens twee lezers hebben we hier met een volgende Nobelprijswinnaar van doen....
Guido Van der Kroef, psycholoog in de gezondheidszorg, heeft met zijn vierde boek afstand genomen van zijn 'uitroeptekenthrillers': Leugens!, Waanzin! en Hebzucht! Daar ik deze romans niet gelezen heb, kan ik er geen oordeel vellen, maar Moordlied stond garant voor een aangenaam avondje lezen. Het boek kan zo verfilmd worden met in de hoofdrol Herbert Flack als de tekstschrijver en Koen Crucke als Bertie. De rechercheur die Vincent op het spoor is, kan zo getypcast worden door Peter Falk in zijn eeuwige Columbo-overjas.

Moordlied: een aangename partner voor een avond vond ik het zeker wel, maar een levensgezel zal het niet worden.


Guido Van der Kroef - Moordlied
Uitgeverij Ellessy (www.ellessy.nl)
196 blz.; € 14.95
ISBN 90 76968 08 X

Opvallend in het huis van Jozef Deleu (Roeselare, 20 april 1937) (zie foto) is het grote aantal boeken. In de kamer waar hij mij ontvangt zijn alle wanden bedekt met dichtbundels. Een Walhalla voor de dichter. Hij heeft alles. Elke nieuw verschenen bundel koopt hij aan om te beoordelen op kwaliteit. Systematisch bekijkt hij wat er in het Groot Verzenboek kan worden opgenomen. Alfabetisch opgesteld staan ze. Mijn blik rust op Spinoy en Stassijns. In deze kamer voel ik mij nietig maar ook prettig naast deze veelvuldig gelauwerde man die het Liegend Konijn heeft opgericht. Dat prachtig uitgevoerde tijdschrift, waarin gedichten staan die gloednieuw zijn, uit het nest geroofd zijn. Soms zijn de eitjes nog niet helemaal schoon, moet hij nog veertjes wegpoetsen. Hij doet dat met veel plezier. In het volgende Konijn komen weer veel grote namen voor zoals Brassinga, Buelens, Gerbrandy, Gerlach, Komrij en Mortier. Op 6 oktober om 20.00 uur wordt het tweede nummer van Het Liegend Konijn (HLK) in de Brakke Grond aan het publiek voorgesteld. Voor het aprilnummer van 2004 hebben al toegezegd Spinoy, Jooris, Mandelinck, Reints en Barnard. Met het oprichten van HLK gaf Deleu toe aan een jeugdliefde die al veertig jaar duurt. Eerder oprichten zou in strijd zijn met zijn werkzaamheden bij Ons Erfdeel, het tijdschrift dat hij in 1957 oprichtte. Sinds hij terugtrad als hoofdredacteur heeft hij zijn handen vrij. In het begin miste hij het werk bij Ons Erfdeel. De vestiging ligt naast zijn huis. Het was dan ook vijfenveertig jaar lang zijn gewoonte om rond kwart over zeven naar het werk te lopen. Ons Erfdeel heeft bijgedragen aan de verspreiding van de Vlaamse en Nederlandse cultuur in het buitenland, met name in Frankrijk en Engeland, waarvoor Franse en Engelse edities van het tijdschrift verschijnen. Dit is een literaire, culturele en maatschappelijke verdienste, die grote lof verdient. De huidige hoofdredacteur Luc Devoldere, is zeven jaar lang ingewerkt als opvolger. Perfectionist als hij is, wil Deleu dat alles klopt, ook na zijn vertrek. Hij is nergens meer bij betrokken. Ons Erfdeel is nu volwassen.

Deleu heeft in zijn leven tal van onderscheidingen ontvangen en hij had een bewogen levensloop in politiek/maatschappelijk opzicht. Voor Meander beperken we ons in het gesprek tot de dichtactiviteiten. Toch wil ik hier voor een beter inzicht in Deleu's persoon een uitspraak citeren uit De rode telefoon, het boek dat Jeroen Brouwers schreef over Deleu: "...het blijft vechten tegen de mediocriteit. Dit soort opmerkingen was mij (Deleu, AvdB) sympathiek: ik herkende er mijn eigen afkeer in van mediocriteit: doe wat er gedaan moet worden zo integer, correct en goed mogelijk, neem onbegrip, tegenwerking en laster op de koop toe, misluk desnoods in je opzet, maar wees nooit middelmatig en weiger concessies die indruisen tegen je eigen oprechte overtuiging. Gold dit, wat mijzelf betreft, hoofdzakelijk 'slechts' in artistiek, literair opzicht, al bepaalde het daarom niet minder mijn dagelijks bestaan, voor Deleu is 'het vechten tegen de mediocriteit' een levensaangelegenheid." Even verderop in het boek schrijft Brouwers: "Ik sprak hem van mijn weemoed om de niet gerealiseerde maatschappij-veranderende voornemens van vroeger. Zouden de nieuwe generaties er wel iets van terecht brengen?"
Dergelijke somberheid en twijfel pleegt Deleu als stof van zijn kleren te slaan. "Het is goed dat men zijn wonden likt - als het tenminste nieuwe wonden zijn, geen oude. Het komende is belangrijker dan het voorbije, hoezeer wij ook door het voorbije zijn beïnvloed en gemaakt. Men wordt iedere dag een beetje anders, en dat kan men beschouwen als de inspiratiebron van het bestaan. Niets is af en het definitieve komt pas ter sprake als wij er niet meer zijn."

Al sinds 1976 stelt Deleu het Groot Verzenboek samen met een dwarsdoorsnede van de beste Nederlandstalige gedichten. De nieuwste versie verschijnt in het najaar van 2004. Er worden gedichten geschrapt als het taalgebruik niet meer past in deze tijd en gedichten toegevoegd als blijkt dat iemand voor een generatie belangrijk is. Natuurlijk speelt bij de selectie een rol dat Deleu steeds meer leest en daardoor een ontwikkeling meemaakt in het waarderen van de poëzie. Ook maakte Deleu voor het Guido Gezelle jaar 1999 een verzamelbundel van diens mooiste verzen. Dat werden er slechts dertig. Natuurlijk is een keuze altijd arbitrair, maar veel meer zouden er niet bij mogen om de kracht van het werk niet te verzwakken.
Tot zijn favoriete dichters horen onder meer Claus, Kopland, Komrij en Vroman. (Deleu merkt op dat de beste gedichten van Komrij in het oktobernummer van Het Liegende Konijn staan.) Maar ook voor Bloem, Gerhardt en Vasalis heeft hij grote belangstelling. Van deze laatste dichters vindt hij het terecht dat uitgebreide verzamelbundels worden uitgegeven. Van veel anderen is het zonde van het papier. De meeste dichters schrijven immers niet meer dan een handvol goede gedichten, waarom dan complete verzamelde werken uitgeven. Bloem en Lucebert zijn belangrijke dichters voor latere generaties en hun werk moet dan ook vooral breed verspreid worden. Meer mensen zouden kennis moeten kunnen nemen van poëzie die hen aanspreekt. "De kunst is om een gedicht te interpreteren en uit te leggen aan mensen die normaliter geen poëzie lezen. Dat is veel moeilijker dan aan vakgenoten uitleggen wat er in een gedicht omgaat." Hij doet dat zelf twee maal per maand in het familieblad De Bond dat onder een miljoen Vlamingen verspreid wordt.

"Een goed gedicht maakt het persoonlijke universeel en het universele persoonlijk, brengt iets teweeg bij de lezer. Vooral authenticiteit is van belang. Een dichter die overmatig gebruik maakt van ironie, vermijdt daarmee de emotie. En juist emotie kan waardevol zijn voor een gedicht. Sommige Vlaamse dichters maken zich schuldig aan barokke, flauwe woordenkramerij. Ze gaan ten onder aan hun eigen woordenschurft en goedkope bevlogenheid."
"Een dichter moet veel lezen en kritisch zijn op zijn eigen werk. Als een bundel niet door een uitgever wordt opgenomen dan heeft het weinig zin in eigen beheer een bundel uit te geven. Beter is het om dan na te gaan wat er mis is met het werk."

Deleu's eigen gedichten bestaan uit simpele woorden. Het zijn schijnbaar eenvoudige teksten, maar ze bevatten een diepe onderlaag. Hugo Brems schrijft in het voorwoord van de verzamelbundel Hoe het licht wandelt het volgende: "De poëzie van Deleu is dan ook in alle opzichten de keerzijde van zijn publieke leven. Zij is louter innerlijkheid, verstilling, bezinning, en zij is doortrokken van een diepe melancholie." Even verderop in het voorwoord schrijft hij: Ook de deernis met andere kwetsbare mensen, hoe onvermogend en hulpeloos ook, geeft troost. Nergens wordt het met zoveel woorden gezegd, maar de spiegeling van het eigen, individuele levenslot in dat van anderen, schept een band, maakt het leven de moeite waard. Een voorbeeld van hetgeen Brems verwoord zie ik in het volgende gedicht:


Hoewel Deleu nu meer tijd heeft om te dichten en proza te schrijven, doet hij het niet. Hij is een actieve man, maar geen veelschrijver. Hij voelt zich verwant met Nescio. Met zijn gedichten wil hij aanstippen, een kader brengen. De lezer mag de invulling geven, de onderstroom voelen. Het leven zelf is het belangrijkst, daardoor wordt hij gevoed. De relaties met zijn vrouw, kinderen en kleinkinderen staan voorop. Dichten en schrijven zijn de 'droesem van het bestaan, waarin bezinkt wat overblijft'. Van daaruit reflecteert hij op het verleden en de toekomst. Het uitgangspunt van zijn gedichten is altijd het metafysische. Waar komen we vandaan, wat doen we hier, wat heeft het leven voor zin? Door zijn perfectionisme wil hij alleen dat opschrijven wat van belang is. Dat betekent: comprimeren. Daarnaast wordt dan nog door zijn innerlijke censor twee derde van wat geschreven is geschrapt. Wat uiteindelijk overblijft is de kern. Hij noteert ideeën in kleine zakboekjes die hij overal bij zich draagt. Werkt dat uit op de pc. Maar een gemakkelijk schrijver is hij niet. Hij schrijft met weerzin, voornamelijk omdat het resultaat perfect moet zijn. In totaal schreef hij tot nu toe zo'n honderd gedichten en een paar honderd pagina's poëtisch proza. Maar die teksten mogen er dan ook zijn. Laten in een notendop de levens zien van normale mensen - van mensen die op de grens leven tussen jeugd en volwassenheid, tussen vrede en oorlog, tussen normaal leven en waanzin. Het is ook de geschiedenis van de grensstreek. In België is het leed om de Eerste Wereldoorlog groter dan in Nederland. Er zijn veel mensen gestorven voor hun vaderland in die periode. Het was een vreselijke tijd en vele Vlamingen uit de grensstreek herinneren zich dat door hun ouders of hun grootouders. De monumenten van de oorlog blijven levend.

De grens is in het werk en leven van Deleu bijzonder belangrijk.
De Vlaamse familie van zijn moeder is in 1914 met dertien kinderen gevlucht naar Normandië. Zijn moeder heeft daar bij een pastoor in huis gewoond en goed Frans geleerd. Ze trouwde met een Franse man. Voor Deleu loopt de grens dus door hemzelf. Bovendien woont hij al jaren op enkele meters van de Franse grens. Het grootste deel van zijn leven heeft hij in de grensstreek doorgebracht in Rekkem, gelegen tussen het West-Vlaamse Kortrijk en het Noord-Franse Rijsel. De grens is datgene wat bindt en verbindt, maar in hoeverre kun je en wil je 'ontgrenzen'? Hoe ver kun je daarbij in artistiek, cultureel en politiek opzicht gaan? Daarnaast is er natuurlijk de grens tussen leven en dood, armoe en rijkdom, oorlog en vrede. Maar ook: in hoeverre laat je de ander toe, laat je jezelf zien in relaties?
"In hoeverre zijn wij als mens benaderbaar in ons intiemste bestaan? Daarbij speelt altijd de relativiteit van de taal. Het mistgordijn dat in de communicatie kan worden opgetrokken. Voor verhulling zorgt, bijvoorbeeld door ironie. Terwijl taal ook een ultiem medium is van bijna geestelijke aanraking. Door het spreken kan iemand indringen in 'het innerlijk behang' van een ander. De luisteraar kan er niet onder uit, moet meegaan in de gedachten van de spreker."
Deleu draagt zijn poëzie weinig voor. De toegankelijkheid van het gedicht is te beperkt als de luisteraar het maar één keer kan horen. Ook houdt hij er niet van zijn eigen werk toe te lichten. Daarmee staat hij de lezer maar in de weg. Een schrijver schrijft. De lezer mag er het zijne uit lezen. En dat eventueel verbeelden zoals de achttien jonge hedendaagse kunstenaars die zich lieten inspireren door Deleu's tekst 'citoyen de la frontière'. Het resultaat daarvan is te zien in de Brakke Grond, te Amsterdam tot en met 22 oktober 2003.

Een veelzijdig man en een boeiend gesprek dat volgens mij besloten moet worden met dit gedicht, omdat het de essentie van zijn persoon en werk indringend weergeeft.

Nouvelle cuisine
Filets d'éducation à la sauce belge

Loes Loyens


Onderwijsmensen verkondigen het te pas (als verklaring voor hun oververmoeidheid) en te onpas (om hun flaters goed te praten): kinderen opvoeden is geen sinecure. In menig gezin weten nochtans volslagen leken met missionarissenmoed en -volharding het titanenwerk tot een bevredigend einde te brengen. Bij ons is opvoeden al zo'n zestien jaar dagelijkse kost. Toegegeven: niet altijd even licht verteerbaar, maar alle gezinsleden overleven tot dusver, dank u. Met vereende krachten hebben mijn wederhelft en ik drie krijsende baby's getransformeerd tot tieners die weten hoe het hoort in onze cultuur. Met twee woorden spreken (maar niet met je mond vol), achter je hand hoesten en geeuwen (maar nooit fluisteren of lachen), oma's en oude tantes liefdevol kussen (maar je vriend(innet)jes niet, toch niet voor je zowat volwassen bent). Dit altijd doen en dat zeker laten. Of ze die kennis ook toepassen? Tja, als rasechte Belgen hebben zij al vlug door dat regels en wetten er zijn om te worden overtreden waar dat maar kan. Zeg nu zelf: wie kruipt er tegen vijftig km per uur door een rustige dorpskom vrij van rijkswacht- en radarcontrole?

Als opvoeders kunnen wij rustig met prepensioen. De taak is bijna volbracht. Toch wordt er bij ons de laatste jaren naarstiger opgevoed dan ooit tevoren. Door de kinderen. Dag en nacht zijn zij in de weer om hun ouders van maffe oud-strijders uit de jaren zestig te herscholen tot bijdetijdse wezens die de eenentwintigste eeuw aankunnen.

Onze hippieslogan 'Make love, not war' moet plaatsruimen voor het nuchtere 'Van liefde alleen kan je niet leven'. Een kind dat slavenarbeid heeft verricht om zijn ouders een goed rapport in de handen te kunnen stoppen, scheep je niet af met een knuffel en een paar lieve woordjes. Daar hoort minstens een cd-speler bij - kijk maar in de reclamefolders!

Onze voorliefde voor kampeervakanties in de natuur wordt met psychologisch vakmanschap ontmaskerd als misplaatst heimwee naar het slapen in het Vondelpark.

Nochtans houden onze kinderen zelf ook veel van de natuur. Een vriendelijk verzoek om in de tuin een rondje te lopen met de grasmaaier, wordt vastberaden afgewezen omdat zij 'geen aanslag willen plegen op de plaatselijke flora'.

Met engelengeduld hebben zij ons de beginselen van de milieuvriendelijkheid bijgebracht: afval sorteren (en niet uit gemakzucht karton bij het ordinaire papier kieperen), batterijen opladen, wassen zonder fosfaten en spuiten zonder CFK's. Insecten je struiken laten kaalvreten om het biologisch evenwicht niet te verstoren. Als huistaak bij hun lessen sleep ik wekelijks zware bakken glazen flessen aan (waarom kunnen ze die niet per zes verpakken, zoals PET-flessen?) en voert manlief kisten vol wegwerpmateriaal af naar het containerpark. Onze leermeesters vragen zich nooit af of al dat gesjouw wel goed is voor ons biologisch evenwicht.

Andere aspecten van onze gezondheid liggen hen dan weer al te nauw aan het hart. Uit een grondige studie trekken zij de conclusie dat wij oudjes veel te veel alcohol consumeren. Een grootscheepse sensibiliseringscampagne volgt. Geregeld voeren onze privé-rijkswachters strenge controles uit: de lege bierflesjes worden geteld en de peildaling in de portfles wordt met de maatlat ingeschat. Wij ontsnappen nog net aan een dagelijkse alcoholtest.

Op het vlak van de geestelijke gezondheid wordt moeder ronduit als hopeloos bestempeld. Ik ben blijkbaar zo onderontwikkeld dat ik mijn geest onaflatend blijf afstompen met voorbijgestreefde cultuurproducten zoals zwaarmoedige films, literatuur, zelfs gedichten. Het is de hoogste tijd dat ik leer genieten van een lekker spannend computerspelletje. Vader heeft die kunst al helemaal onder de knie.

Op muzikaal vlak leven wij echter allebei haast nog in de Middeleeuwen, als je onze zonen mag geloven. Gelukkig weten zij ons precies te vertellen welke lading schuilt onder fraaie vlaggen als hiphop, hardcore, rap. Wij mogen zelfs hun cd's lenen om ons gehoor te oefenen.

Sinds kort zijn wij gestart met het moeilijkste vak in onze opleiding tot hedendaagse ouders: wij moeten leren onze jongeren vrij te laten. Als ik bedenk dat een avondje uit tegenwoordig pas begint als fatsoenlijke mensen onder de wol kruipen, vrees ik dat ik nooit mijn diploma zal halen.

Bij elk bericht over aids, drugs of weekenddoden, groeit mijn faalangst zienderogen.

Heropgevoed worden is nog slopender dan opvoeden, neem dat maar van mij aan. Gelukkig hebben ook wij oudjes nog wat Belgisch bloed in de aderen: als ons kroost op twee oren slaapt, snoepen wij stiekem van chips en rode wijn, bij een lekker zware probleemfilm, een kanjer van een psychologische roman, of een krasserige elpee met countrymuziek. Alles netjes opruimen, en er is geen haantje dat naar onze 'ouder-wetse' uitspatting kraait!