ze heeft haar morgen witgeverfd

ze heeft haar morgen witgeverfd
dungekleed schaakt ze
met de dienaars van het verdriet
stampvoet in rimpels van sneeuw

als een ongeneeslijke ziekte sluipt ze door het huis
neuriet en wiegt in haar armen
hun onzichtbaar kind
kamt denkbeeldig haar

soms rust ze op een zwerfsteen uit
rilt vruchtloos haar dagen leeg
ze is een acrobate uit balans
op de glazen draden van de ontgoocheling

voortaan vraagt ze de avond
haar deuren te sluiten
niemand binnen te laten
al haar nachten zijn geschrapt


Astrid Dewancker

auteurspagina Astrid Dewancker
geef commentaar op dit gedicht


Bovenstaand gedicht van Astrid Dewancker,
is Meanders Gedicht van de maand juni 2004, zie Uitgelicht




IJskonijn

op een verjaardag


over kluiten aarde waadden we
het brakke water tegemoet
als broze insecten onze klauwen
om het blote zwerk geslagen

geboeid zongen we luider
dan het kikkergeboefte
in het vingergewas

je brandde een lusachtig teken
in het vuile sop we stegen op en
streken neer langs versgesneden lis

je droeg je verjaardag op
aan de paarden die droevig
maar nieuwsgierig staarden
naar hun lotgenoten achter glas

de zon sloeg
vijf voor twaalf


Peter Wullen

auteurspagina Peter Wullen
geef commentaar op dit gedicht




sternen, kok- en kapmeeuwen
bedrukten met pijlpuntige sporen
als vingerwijzing
rul wit zand
tot inheems tapijt

wij lezen,
hun fijnzinnig spijkerschrift
gaan, tekens volgend.
hun gangen na

zij kijken ingetogen
deinen gedachtenloos
hun tekst vergeten


Jeannette Coppens

auteurspagina Jeannette Coppens
geef commentaar op dit gedicht




De actrice (regen op mijn witte broek)

"Geurende lelie, zwaar verwond
nog diep in slaap sneed men haar af
en nu haar kelk neigt naar de grond
opent de bloem zich voor het graf."

Vanavond schittert madame R
terwijl het buiten zachtjes druilt
draagt madame voor uit Baudelaire
de reden dat een weerwolf huilt

ze blikt de vlinders in je vrij
en kringelt lijntjes rond haar mond
ze lijkt te stammen uit een tij
van toen de wereld niet bestond

in schmink en tekst proeft zij haar rol
dan vormt zich langzaam het gezicht
(van een jong ding of oude snol)
dat zij verweest tot een gedicht

soms is ze hard en uit op macht
als dat een rol van haar verlangt
ze speelt de sterren van de nacht
waarvoor de zaal haar luidkeels dankt

en bij het zwijgen van haar lier
valt als een eeuwenoude vloek
na twee martini's en een bier
de regen op mijn witte broek.


Kees Godefrooij

auteurspagina Kees Godefrooij
geef commentaar op dit gedicht




sjerpen (paars)

De drie prelaten lopen de berg op,
gemaksschoeisel en voorjaar,
rododendrons, de paarse sjerpen
strak om het lijf.

Boven zetten zij zich ieder aan de
voet van een opgericht kruis,
betekenen zich met handgebaren,
spreken de woorden en eten hun
boterhammen met vis.

Zij wijzen achterzich omhoog
waar het al hoofdstukken lang
verlaten is en onweersachtig.

Wel spreken deze mannen nog
over het nieuwe touwwerk en het
verse hout alvorens op te stappen.


Thom Schrijer

auteurspagina Thom Schrijer
geef commentaar op dit gedicht




mijn land

waar de hemel hoger is
en het licht de scherpe
tonen kiest
de aarde anders ruikt
anders voelt
en het anders loopt
daar is mijn land

waar de mensen buiten zijn
leven met luide stemmen
en grote gebaren
de klanken het lichaam
binnengaan
ogen vlammen
en het hart huilt
daar is mijn land


Hennie van Ee

auteurspagina Hennie van Ee
geef commentaar op dit gedicht

Het gedicht van de maand
besproken door Joop Leibbrand





Dit gedicht heb ik eind maart 2004 geschreven in het Franse Courchevel, deelt Astrid Dewancker mee, alleen in mijn kamer op de eerste dag van een wintersportreis; mijn echtgenoot was aan het skiën met vrienden en ik bleef wegens een lichamelijk ongemak achter. Het gevoel van eenzaamheid in combinatie met het witte landschap 'katapulteerde' me naar een vroegere periode waarin ik heel verdrietig was om mijn kinderloosheid, een tijd waarin ik mezelf dagelijks een masker van lichtheid moest opzetten om met mijn leven verder te kunnen gaan.
De eerste strofe was vlug af en de rest van het gedicht is geheel door associaties ontstaan.

Boos ('rimpels', 'stamvoet') en kwetsbaar ('dungekleed') is 'ze' in de eerste regels tijdens een wandeling (verbeeld in de realiteit en als terugblik), vruchteloos in gesprek ('schaakt') met zichzelf, waarbij 'wit' door de gedachte aan leegheid en steriliteit vooruitloopt op het 'vruchtloos' te moeten blijven. Hoe dat besef haar nog altijd bezighoudt, blijkt uit de gehele derde strofe, waar vooral de 'glazen draden' opvallen als beeld voor een dreigende, gevaarvolle labiliteit. Na de val afgewend te hebben, lijkt ze in de laatste strofe het leven zoals het is te aanvaarden en in de onmogelijkheid van haar eerdere verlangens te berusten.
De strakke indeling in vier keer vier regels is duidelijk bedoeld om greep op de emotievolle inhoud te houden: er is structuur nodig. De ongelijke regellengtes laten zien hoe moeilijk dat is. Dat de laatste strofe de meest regelmatige is, klopt dan weer mooi.

Astrid Dewancker (1949, Oostende) volgde diverse cursussen schrijftraining en is sinds een aantal jaren leerlinge van de Literaire Creatie Academie te Ieper, waar zij o.a. feedback krijgt van Roel Richelieu Van Londerzele. Haar doel is het schrijven van een roman, maar daarnaast dient zich in bescheiden mate poëzie aan, meestal tijdens het schrijven aan romanfragmenten, en soms daaraan parallel lopend.

28 dichters uit 20 landen, 8 slammers, 10 webredacteuren, 22 beeldend kunstenaars, 9 organisatoren, 5 stagiairs en 40 vrijwilligers zullen meewerken aan het 35e Poetry International Festival, dat van 12 t/m 18 juni in Rotterdam wordt gehouden.
Het centrale thema is dit jaar 'Het Heilige Boek'. Er staat, zo menen de organisatoren, prachtige poëzie in de bijbel, de Koran, in veda's en in vele andere heilige teksten. Tijdens dit festival wordt op diverse manieren de relatie tussen poëzie en heilige teksten belicht.
Zo zullen tijdens het festival oude en nieuwe psalmen klinken. Dichters als Julius Chingono uit Zimbabwe, Rutger Kopland, Mario Montalbetti (Peru, zie het vorige Meander Magazine), Ramsey Nasr en Tonnus Oosterhoff zullen eigentijdse versies van het genre voordragen.

Maar er is nog veel meer te doen. Zo is er het 'Poetry International World Slampionship'. Acht kampioenen uit acht landen strijden om de titel van de eerste officiële 'World Slampion'.
Tijdens het festival wordt werk van hedendaagse beeldend kunstenaars getoond dat een sterke relatie met poëzie heeft.
Tien webredacteuren, uit heel de wereld afkomstig, die meewerken aan http://www.poetryinternational.org, zullen op het festival aanwezig zijn.


Poetry International heeft dit jaar een aantal dichters uit Azië uitgenodigd. Verspreid over de festivalweek lezen dichters uit onder andere Vietnam (Thanh Thao), Zuid-Korea (Yi Won), de Filippijnen (Alfred A. Yuson), Japan (Yoko Tawada) en China (Zhang Zao). Naar aanleiding van deze bijzondere aandacht voor Azië wordt op 14 juni de film Visions of Asia vertoond. Deze film werd in 1910 gemaakt door westerse filmers die voor het eerst voet op Aziatische bodem zetten.

In deze Meander twee gedichten uit Azië, van dichters die aan het festival van dit jaar zullen deelnemen.

Yi Won [Zuid-Korea]

Omdat we geen Koreaans kunnen afdrukken in Meander, kunt u het originele gedicht van Yi Won lezen, nou ja zien, op deze afbeelding.
Hieronder de vertaling door Lucas Hüsgen.




Meer informatie over Yi Won.




Yoko Tawada [Japan]


Zie de afbeelding van het orginele gedicht van Yoko Tawada.
Hieronder de vertaling van Ivo Smits.





Poetry International

Zie de site van Meander voor een interview van Annette van den Bosch met Erik Menkveld, die vijf jaar als programmamaker voor Poetry werkte en dit jaar een van de presentatoren zal zijn en met Marcel Möring die ook een van de presentatoren is.

Een teken om verder te doen
Tine Moniek in gesprek met Patrick Lateur




Eerst en vooral een nogal overbodige vraag, maar die wellicht op vele lippen brandt: Bent u verwant met Frank Lateur (Stijn Streuvels)?
We komen uit dezelfde streek en stam en het zou wel leuk zijn de precieze verwantschap te kennen, maar eigenlijk vind ik dat op zich niet zo belangrijk.

De straat waar u vroeger woonde heeft een nogal poëtische achtergrond. Voor u woonden er nog 2 dichters: Deken De Bo en André G. Christiaens. Wanneer hebt u voor het eerst gevoeld dat u ook in een poëtische bodem aardde?
Ik droomde al van boeken schrijven toen ik 16-17 was, alleen wist ik toen nog niet welk soort boeken. Het viel me toen op dat ik een andere kijk had op de dingen dan mijn leeftijdsgenoten. Maar het kwam er niet van. Als classicus en leraar was ik een bezige bij. Toen ik ongeveer 40 was, was ik de drukte beu. Tijd om mijn langgekoesterde droom waar te maken. Veel van mijn zomervakanties in de jaren ’70 had ik doorgebracht in Italië, o.m. in de Romeinse catacomben. Die hielden me zo in de ban, dat ik toen al onbewust moet hebben beslist mijn ervaringen in de catacomben neer te schrijven. Ruim een decennium later was het zover. Ik schreef in alle stilte mijn eerste gedichten. Niemand wist er iets van. Ik stuurde ze in 1988 in voor de Basiel de Craeneprijs, de debuutprijs van de Vlaamse Poëziedagen, en ze werden bekroond.
Voor mij was dat een teken om verder te doen. Een waardering door een onbekend objectief publiek was voor mij een zeer sterk signaal. Iets gelijkaardigs overkwam me met het vertaalwerk. In 1991 maakte ik een vertaling van een opgelegd stuk uit de Pharsalia van Lucanus n.a.v. een jubileum van het tijdschrift Kleio (het tijdschrift voor oude talen en antieke cultuur van de KU Leuven). Ook dat stuk werd bekroond en ook dat was voor mij een signaal. Allerlei omstandigheiden zorgden ervoor dat de bal plotseling heel snel aan het rollen ging. In 1991 verscheen mijn eerste dichtbundel Catacomben bij het Poëziecentrum. Inmiddels werkte ik aan een bloemlezing Griekse literatuur (1993) en begon ik aarzelend aan de vertaling van Pindaros, die vele jaren later zou verschijnen (1999). Mijn eerste vertaling, het anonieme Pervigilium Veneris, verscheen in 1996 bij uitgeverij P. Maar zonder die twee kleine bekroningen was ik wellicht niet naar buiten getreden met mijn werk.

"Ik schrijf geen poëzie die gensters slaat, ik wil op een rustige manier af en toe iets zeggen en dat doe ik het liefst in een klassieke vorm. Ik ervaar die trouwens niet als een keurslijf: het is geen dwang maar een drang.”" (Poëziekrant, september-oktober 2001) Ervaart u dit nog steeds?
Ja, ik voel me prima in mijn manier van dichten. Toen ik bezig was met de vertaling van Pindaros, voelde ik het strakke metrum dat ik me had opgelegd, eerder aan als dwang. Maar dat kan men met vertalingen wel eens meer hebben. Bij Pindaros voelde ik aan dat het beter was om het vrije vers te hanteren. Dat paste me toen beter, vooral omdat Pindaros zoveel verschillende metra gebruikt. Even dacht ik er op dat moment aan om ook in mijn eigen werk los te komen van de klassieke vorm. Maar uiteindelijk voel ik me nog steeds het best in mijn oorspronkelijke dichtvorm.

U schrijft klassieke gedichten, u vertaalt klassieke gedichten en u maakte al verschillende bloemlezingen. Zijn die dingen ook los van elkaar mogelijk?
Nee, helemaal niet. Ik ervaar het vertalen en het schrijven als een wisselwerking. Een vertaling inspireert me ook in mijn omgang met taal in mijn eigen werk. Het ene staat niet los van het ander. Die complementariteit vind ik erg belangrijk. Ook voor classici als Piet Gerbrandy en Paul Claes is dat het geval, denk ik. Het bloemlezen is een geval apart: het overvalt me soms. Op reis heb ik altijd veel boeken in mijn koffer. Ik vind het ontzettend boeiend om dan gedichten, proza of essays te lezen die plaatsen waar ik rondloop, als inspiratiebron gebruikten. Zo krijgen mijn bloemlezingen langzaam vorm. In alles wat ik doe, het schrijven, het vertalen en het bloemlezen, vind ik het noodzakelijk dat ik er iets van mezelf kan instoppen. Als men mij ooit vraagt om een bloemlezing te maken van bijvoorbeeld verzen over bloemen, dan zal ik dat niet doen. Ook gedichten in opdracht, gelegenheidsgedichten dus, zijn niet écht aan mij besteed, tenzij ikzelf een band heb met die gelegenheid.

Als je vertaalt, kom je dan wel eens werk tegen waarvan je denkt:"Ik wou dat ik het zelf had geschreven?"
Ja, de eerste vertaling die ik in boekvorm publiceerde. Het refrein van het Pervigilium Veneris blijft zo hangen:


Ik heb die woorden toen bewust heel breed vertaald om te breken met vroegere versies:



In de vernieuwde bloemlezing van Komrij zijn enorm veel nieuwe dichters opgenomen die helemaal geen link meer maken met de klassieke poëzie. Kan u ook daarvan genieten?
Natuurlijk. Ik zie het zo: in het huis van de poëzie zijn vele kamers… Van de zolder tot de kelder. Ik kan bijvoorbeeld enorm genieten van een dichter als Ilja Leonard Pfeijffer. Een boodschap zoeken doe ik niet: wel hou ik heel veel van het taalspel van die man. Ook een podiumdichteres als Eva Cox vind ik geweldig. En ook hermetische poëzie weet ik te waarderen. Je kunt het vergelijken met het binnenstappen in één of ander museum voor actuele kunst. Ook in beeldend werk moet je met geduld inkomen.

U gaat me toch niet vertellen dat u alles wat als ‘poëzie’ verkocht wordt ook waarlijk Poëzie noemt?
Er zijn een paar minimale eisen waar iets moet aan voldoen om als poëzie beschouwd te worden: krachtige taal, een mooie vorm (vrij of vast), een ritme, muzikaliteit en uiteraard verdichting: een gedicht moet dicht zijn, condens. En voor mij persoonlijk blijft het evenwicht tussen inhoud en vorm heel belangrijk.

U bent deze zomermaanden gastdichter in Beauvoorde. Vijftien kalligrafisch uitgeschreven gedichten van u zullen opgehangen worden in het dorp. Maakt u hiervoor een selectie uit uw bundels?
Nee, ikzelf maakte geen selectie. Beauvoorde heeft andere dichters uitgenodigd om één gedicht van mij te kiezen. Hun verantwoording is terug te vinden in de poëziebrochure die je als routeplanner van de poëziewandeling meekrijgt. Ze selecteerden uit mijn gebundelde en verspreide gedichten.

De lezers van Meander zijn Vlamingen en Nederlanders. Velen van hen kennen de poëziezomer van Watou, maar slechts weinigen kennen de zomer in Beauvoorde, terwijl de twee dorpjes eigenlijk vrij dicht bij elkaar liggen. Wat maakt Beauvoorde de moeite om ook even die richting uit te gaan?
Beauvoorde gaat voor de dertigste (!) keer poëtisch. Gastdichters in de laatste drie jaren waren achtereenvolgens Hubert van Herreweghen, Jozef Deleu en Miriam Van hee. Maar het dorp is ook een prachtig, landelijk en oervlaams plekje met een mooi kasteel en bovendien een verrassend culinair aanbod. Natuurlijk is het concept van het Beauvoorde-festival aan te bevelen. Naast de poëziewandeling is er ook een expositie in de kerk van Vinkem. Ideaal is van je zomers bezoek aan Beauvoorde een daguitstap te maken. Op zondag valt er ook wel een artiestenmis mee te pikken of tijdens de week een of andere lezing in de poëzieschuur.

Dit jaar verschijnt bij Athenaeum-Polak & Van Gennep uw vertaling van een ruime selectie uit de notities van Leonardo da Vinci. Dit wordt een eerste grote verzameling van vertaalde fragmenten van Da Vinci in ons taalgebied. Met 'aantekeningen' zal u een totaalbeeld geven van hem als schrijver, denker, schilder, wetenschapper en uitvinder. De homo universalis dus. Welke kunst zou u als schrijver graag nog willen beoefenen?
Muziek: piano, orgel of clavecimbel, maar de tijd ontbreekt me. Ik hou me bij mijn schrijven. De gedachte nooit alles te kunnen doen wat ik zo graag zou doen, knaagt niet in mijn hoofd. Ik voel me momenteel in een fauteuil: alles wat ik droomde krijgt langzaam vorm. Jaren geleden nam ik me voor ooit Lucretius te vertalen. Van een uitgever kwam twee jaar geleden de vraag om dat ook effectief te doen. Een heel bijzonder vooruitzicht is dat. Ik ben een epicurist, maar als het ooit zover komt dat ik niet meer kan schrijven, word ik wellicht stoïcijn: "wat geweest is, is geweest…"




Meer info over deze schrijver en het Beauvoordefestival zijn terug te vinden op www.patricklateur.be

Paul Brondeel - De berg van de dag
Kees Blokland - Afwegen
Atze van Wieren


Bij het lezen van Brondeels De berg van de dag speelde een zin uit de eerste elegie van Rilke (Duineser Elegien) door mijn hoofd: 'dass wir nicht sehr verlässlich zu Haus sind in der gedeuteten Welt.'
Wij zijn niet zo thuis en vertrouwd in onze verklaarde wereld. Zelfs het eigen huis kan ons raadselachtig zijn. In de eerste van de zeven onderafdelingen van de bundel, getiteld 'Het zal mijn huis wel zijn' wordt dit op verschillende manieren verwoord, zoals bijvoorbeeld aan het slot van het gelijknamige gedicht:




Paul Brondeel schrijft geen poëzie die je eerst tien keer moet lezen om er enigszins vat op te krijgen, maar ook geen gedichten waarbij je denkt: ja, dat heb ik al duizend keer zo gelezen. Hij schrijft in heldere taal en mooie beelden over het menselijk tekort.




Wie is Paul Brondeel? Hij schreef, volgens de flaptekst, tien romans, een novelle, een verhalenbundel, alsmede gedichten in diverse literaire tijdschriften. Een Vlaming, geboren in 1927. Zijn ervaring lees je aan de gedichten af. Toch heb ik bij het lezen van de bundel geen moment het idee gehad hier met een bijna tachtigjarige van doen te hebben. De poëzie is absoluut niet gedateerd of bovenmatig beschouwend.
Ik heb genoten van deze bundel met zesentwintig gedichten. Eenvoudig, maar zeer verzorgd uitgegeven door de Beuk.
De bundel eindigt met het prachtige 'Blind'. Daarvan citeer ik de eerste en de laatste strofe:






Afwegen is de derde bundel van Kees Blokland (1947). De auteur is personeelsdirecteur en dat komt in de bundel duidelijk tot uiting, bijvoorbeeld in het gedicht 'Onderhandelaar':




De bundel bevat zesenveertig gedichten, verdeeld over zeven onderafdelingen. Het bovenstaande komt uit 'Werken'. Blokland is een goede waarnemer en hij vindt blijkbaar dat het door hem waargenomene ook interessant voor ons is. Dat is niet altijd zo. Dan stijgt het gedicht niet uit boven een aardig verwoorde gedachte, zoals bijvoorbeeld 'dokters in de zaal':



Ik vind de gedichten in deze bundel niet 'spannend'. De taal en de beelden zijn mij te gewoon. Ik proef ook te weinig innerlijke noodzaak in deze gedichten. Soms echter raakt mij iets, zoals bijvoorbeeld het gedicht 'mijn zoon', waarin hij in eenvoudige, maar treffende, taal zijn verdriet verwoordt over zijn bij de geboorte gestorven zoon. Ik citeer de eerste twee strofen:




De bundel is geïllustreerd met tekeningen van Famke Hajonides van der Meulen. Ook dit boek is een uitgave van de Beuk. Hier is duidelijk meer geld tegenaan gegooid dan bij de bundel van Brondeel. Stevig papier, formaat, omslag - het ademt alles een zekere welstand. Toch komt het altijd weer op inhoud aan.


Paul Brondeel – De berg van de dag
De Beuk, Amsterdam, 2004
50 blz.; € 12,-
ISBN 90 6975 450 9

Kees Blokland – Afwegen
De Beuk, Amsterdam, 2004
69 blz.; € 12,50
ISBN 90 6975 451 7

Een ontdekkingsreis
De waaier van het hart van Paul Claes
door Yvonne Broekmans


Wie, zoals ik, de gewoonte heeft om een nieuwe dichtbundel eerst uitgebreid te betasten en dan de achterflap, inhoud en verantwoording te lezen, ontneemt zichzelf soms het genoegen van de ontdekking en een beetje speurwerk. Zo staat op de achterkant van De waaier van het hart van Paul Claes de verklaring aangeboden van de titel (de waaier van het hart is de long, die het hart verkoelt, zoals ook de lyriek) en een gedetailleerde beschrijving en uitleg van de onderdelen waaruit de bundel bestaat. Vier waaiers namelijk, met ieder een eigen techniek en betekenis, in een strakke regie, die ook de gedichten lijkt te regeren.

De eerste afdeling, met zeven metamorfosen van de dichter, zoals ziener, klager, zoeker, dromer enz. eindigt met de verbeelder:



De tweede waaier ontplooit de tijd; het is een decaloog die bestaat uit tien dizijnen, gedichten van tien versregels die ieder uit tien lettergrepen bestaan en waarin slechts twee rijmklanken gebruikt worden. Ze vormen een meditatie over de geschiedenis als overtreding van de tien geboden. De titels benoemen de beschreven onderwerpen, zoals Fortuna, Horus, Sfinx, Phallos of Boeddha.

In het derde gedeelte, Atlantis, beschrijven twintig Nederlandse kwatrijnen en Latijnse disticha het leven als een rondreis in de Middellandse Zee op weg naar het verzonken Atlantis. Voor de lezer bij wie de mythologische verhalen niet op een rijtje in de boekenkast staan, is achter in de bundel een overzichtelijke uitleg te vinden. Bij het gedicht 'Fragment' bijvoorbeeld: 'het museum van Paros bewaart een deel van het Marmor Parium, een chronologische namenlijst.'



De vierde afdeling, Urne, bewaart de as van de herinnering. De onderwerpen lijken willekeurig gekozen, wat opvallend is in zo'n streng geconstrueerde bundel. Een jeugdgedicht over het leven, liefdespoëzie, een grafschrift en een vertaling wisselen elkaar af. Dat juist in dit kleine gedeelte de gedichten staan die het meest aanspreken, komt door het persoonlijke karakter ervan. Ze zijn minder afstandelijk dan de gedichten uit de andere hoofdstukken, die toch in eerste instantie aan het intellect appelleren.



De toelichting die onder de naam 'Scholiën' achter in de bundel te vinden is, zal voor de meeste lezers allesbehalve overbodig blijken. En zo wordt de ontdekkingsreis die je in deze bundel kunt maken ook (of juist) na het lezen van alle uitleg nog avontuurlijk genoeg.


Paul Claes – De waaier van het hart
Uitgeverij De Bezige Bij, Amsterdam 2004
70 blz.; € 16,50
IBSN 90 234 1340 7

Zon in het haar
Verrassende debuutroman van Inge Bak
Joop Leibbrand


In Zon in het haar volgen we drie jaar van het leven van de dertigjarige Linn Overzee; omdat dat gebeurt in 32 hoofdstukken en een epiloog komen aan het eind van het boek vorm en inhoud niet toevallig samen in het getal 33: de leeftijd van de aardse voleinding, het getal dus dat bij uitstek de afronding, de geslotenheid vertegenwoordigt. Het is één voorbeeld uit vele hoe in dit boek alles met alles samenhangt.

Linn is een vrouw met een duidelijk alternatieve levensstijl, wat o.a. blijkt uit de inrichting van haar huis, haar eetgewoontes, haar eigenzinnige dansen, haar hobby's - ze maakt van noten etc. bijzondere poppetjes, zogenaamde 'geloofssymbolen' - en haar uiterlijk: ze heeft opmerkelijke vlechten en draagt meestal een poncho. Ze leeft alleen met haar hond, Mesties, en geeft als vrijwilligster les aan allochtone vrouwen. Zorgvuldig wordt in de loop van het verhaal haar achtergrond geschetst: DES-dochter, kind van gescheiden ouders; vader een dominante man, een antropoloog die haar indianenverhalen vertelde, moeder zwaar diabeet en vaardig in weefkunst. Al als klein kind had ze een grote fantasie, min of meer in samenhang met een sterke angst voor de dood. Ze is een kwetsbare persoonlijkheid, met een grote mate van authenticiteit.
Tijdens het uitlaten van haar hond komt ze in contact met een zekere Kit, een industrieel vormgever. Tegen de man (drager van een paardenstaart!) en zijn hond Carson (!) waarschuwt Mesties tot ongeluk van beiden vergeefs, het verhaal moet zijn beloop krijgen. De relatie die ontstaat blijkt in geen enkel opzicht gelijkwaardig en vooral in seksueel opzicht wordt zij geïntimideerd.
Naarmate zij haar eigen leven meer en meer verliest, gaan passages in het boek die verhalen over ingrijpende gebeurtenissen die honderd jaar geleden bij een Navajovolk plaatsvonden, een steeds belangrijkere rol spelen en wordt het duidelijk dat de personages uit beide verhaallijnen op een mysterieuze wijze verbonden zijn, dat de gebeurtenissen elkaar zonder de beperkingen van plaats en tijd spiegelen. Opvallend is daarbij de aandacht die besteed wordt aan de viering van de 'kinaalda', de menarche; het is een van de kernmotieven in het boek.
Als de verhouding met Kit, die haar alles afneemt en geestelijk en lichamelijk kapot maakt, haar noodlottige ontknoping dreigt te krijgen, nemen de verhalen over het Diné-volk steeds meer de vorm aan van hallucinaties en wordt de lezer als het ware voor de keuze gesteld Linn te zien als iemand die psychotisch is, in ieder geval een schijnwereld opbouwt, of als iemand voor wie regressieve ervaringen uit een vorig leven werkelijkheid worden. Het is knap hoe het boek beide mogelijkheden openhoudt en de lezer zelf laat kiezen hoe hij het dramatische slot en Linns uiteindelijke 'bevrijding' moet zien.

Inge Bak heeft het zichzelf met deze roman over een 'dubbelleven' niet gemakkelijk gemaakt, maar ze slaagt erin om ook de meer rationeel ingestelde lezer mee te trekken in een beslist vlot en onderhoudend geschreven verhaal. Aanvankelijk lijkt ze in haar drang alles in parallellen en spiegelingen 'kloppend' te maken sterk te overdrijven, maar daarmee zet ze de lezer ook bewust op het verkeerde been. Of het goede, want het is een intrigerend boek.


Inge Bak - Zon in het haar
Uitg. In de Knipscheer, Haarlem 2004
224 blz.; € 15,-
ISBN 90 6265 544 0
www.ingebak.nl

Dromen is belangrijk
Jelke Terpstra


Het is de zwaarste storm die Maarten ooit heeft meegemaakt in zijn korte leventje. Zijn moeder had hem nog aangeboden om hem te komen halen met de auto, maar hij had gezegd dat het niet nodig was. Het was goed voor zijn conditie om te fietsen in deze wind. Nu het ook nog begon te regenen en soms zelfs te hagelen, kreeg hij er echter toch spijt van dat hij haar aanbod had afgeslagen. Hij was nu al meer dan een uur onderweg en nog niet eens halverwege! De regen lijkt ook niet af te gaan nemen, ziet hij wanneer hij naar de donkere wolken boven zich kijkt en hij besluit te gaan schuilen.
Gelukkig is hij vlakbij een grote eik. Hij plaatst zijn fiets tegen de enorme stam aan. De stam is breed genoeg om hem uit de wind te houden en het bladerdek is dicht genoeg om een bijna waterdicht dak te vormen. Maarten weet dat het nog een tijdje kan gaan duren voordat hij verder kan; het heeft geen zin om ziek te worden in dit weer. Hij baalt. Hij heeft nog zoveel te doen! Hij heeft morgen twee proefwerken en moet nog een opstel schrijven.

"Is het goed als ik bij je kom staan om te schuilen?"
Maarten schrikt op uit zijn dagdromen en kijkt op. Een grote man, geheel in het zwart gekleed, staat vlak naast hem onder de boom. Lange, zwarte haren golven over zijn schouders heen. Het enige dat niet zwart is, is het gezicht van de man. Dat is ongezond spierwit, alsof de man ziek is. Zelfs zijn ogen zijn donkerzwart, behalve het oogwit natuurlijk. Maarten had hem niet zien aankomen en had hem ook niet gehoord. Aarzelend knikt Maarten, hoewel hij liever had gehad dat de man was doorgelopen. Hij ziet eruit als een junk. Een vuile junk, hoewel deze niet stinkt, bemerkt Maarten als hij voorzichtig de lucht heeft opgesnoven. Ook zijn kleren zien er niet onverzorgd uit; maar de man blijft een ziekelijke uitstraling houden. Zoveel mogelijk de man negerend blijft hij voor zich uit staren, de verte in, hoewel hij die niet echt ziet. Nog steeds denkt hij aan de dingen die hij vanavond nog moet doen.

"Je bent een druk mannetje, of niet?" doorbreekt de man de stilte. Maarten reageert niet.
"Ik kan het aan je gezicht zien. Zorgen, zorgen, zorgen. Je hebt zelfs al denkrimpels! Hoe oud ben je? Twaalf, dertien? Zou je niet moeten spelen in plaats van je zorgen te maken?" Maarten twijfelt of hij niet de regen in zal stappen om van zijn gezeur af te zijn. Het regent echter nog veel te hard en de junk heeft nog niets dreigends gedaan.
"Het leven is te kort om te druk te zijn, hebben je ouders je dat niet verteld?" Even is de man stil. Maarten hoopt dat hij dat blijft want hij krijgt er genoeg van nu. Maar helaas, na een minuut stilte begint hij weer te spreken.
"Het einde kan zo onverwacht komen, zo plotseling en zo snel. Weinigen beseffen dat tegenwoordig, nu er zo weinig mensen sterven. Doodgaan is bijna een curiositeit geworden. Iets dat abnormaal is. En er zijn nog weinig mensen die echt leven. Iedereen is bezig met de toekomst, niet met het heden. Vreemd hè? Zo paradoxaal."

Maarten schudt zijn hoofd.
"Ben je het niet met me eens?" vraagt de man. Maarten aarzelt, begint dan met tegenzin te spreken.
"Ouwe koek. Allemaal gelul. Leef voor het moment. Carpe diem. Bla, bla, bla," zegt Maarten vals. Hij heeft zijn geduld verloren met de junk. "Gezeur van mensen die mislukt zijn in het leven."
"En jij weet het beter dan al die andere mensen?" vraagt de man met een geamuseerde blik in zijn donkere ogen. Maarten schudt langzaam zijn hoofd, niet zeker wetend of hij het eigenlijk wel wil vertellen.
"Ik heb een droom!"
"O ja? Vertel me dan eens? Welke droom heb je dan?" Maarten sluit zijn ogen en brengt zijn hoofd een beetje naar achteren zodat hij naar de lucht boven hem zou kijken als zijn ogen nog geopend zouden zijn. Ondanks zijn gesloten oogleden en de wolken boven hem ziet hij nog steeds datgene waar hij al jaren van droomt.
"De sterren! Ik wil naar de sterren toe!" Ondanks de kou begint zijn gezicht opeens te stralen.
"De sterren? Waarom zou je daar naar toe willen gaan?"
"Ik wil ze zien, van dichtbij. Ik wil het heelal ontdekken."
"Het is koud in het heelal. Heel koud en vooral heel leeg," spreekt de man, met een flauwe glimlach op zijn gezicht. Heftig schudt Maarten zijn hoofd, zijn ogen nog steeds gesloten.
"Nee! Er zijn sterren, kometen en planeten. Zwarte gaten en supernova's. En er is leven, ik weet het zeker." De man knikt.
"Er is inderdaad leven. Niet veel, maar het is er wel." De toon waarop de man het zegt verbaast Maarten en hij doet zijn ogen open om de man aan te kijken. Zijn ogen schitteren nog steeds. De man kijkt hem nog steeds aan, de glimlach is nu echter verdwenen.
"Werk je daarom zo hard?"
Maarten knikt heftig. "Mijn vader zei dat dat de enige manier zou zijn: hard studeren. Misschien, heel misschien zou het dan lukken. Alleen de besten mogen de ruimte in."
"Dus je wilt astronaut worden?"
"Ja!"
"Ja. Dat is inderdaad een droom om voor te leven." Dan schudt hij zijn hoofd. "Had je maar meer tijd gehad, misschien was het je dan wel gelukt." Maarten weet even niets te zeggen en schudt dan weer zijn hoofd.
"Ik ben nog jong. Heel erg jong. En ik ben de beste van mijn klas. Alleen Jantien is beter met wiskunde, maar gemiddeld doe ik het beter, en Jantien is niet goed in sport. Dat is ook belangrijk voor een astronaut."

De man antwoordt niet en wendt zijn blik af om zwijgend in de verte te kijken. Terwijl Maarten naar de man kijkt vliegt er iets vlak langs hem heen. Verschrikt deinst hij terug. Het is een kraai die nu rondjes om hem en de man heen vliegt. Twee, drie keer cirkelt hij om hen heen dan landt hij op de schouder van de man. Het is geen kraai ziet Maarten dan. De vogel is te groot om een kraai te zijn. Het is een raaf. Het dier krast een keer, hard en scherp.
"Ja, is het leven niet droevig?" hoort Maarten de man zeggen. "Zo jong nog en vol met dromen. Voor sommigen tikt de tijd veel te snel." Nogmaals krast de raaf en vliegt dan weer op. De man schudt langzaam zijn hoofd, bijna bedachtzaam. Dan begint hij plotseling breeduit te lachen.
"Waarom ook niet?! Waarom zal ik niet een keer een uitzondering maken?" roept hij uit en wendt zich tot Maarten. "Beloof me een ding: hou vast aan die droom! Vergeet hem nooit! Voor sommigen is een droom het enige wat ze hebben in het leven. Het is wat jou nu ook in leven houdt!" Verbaasd kijkt Maarten de man aan. Dan knikt hij. Tevreden gesteld glimlacht de man. "Het is bijna tijd. Kom. Nu." De man loopt vanonder het beschermende bladerdek vandaan de storm in, waar regen en wind vrijspel hebben. Verbaasd kijkt Maarten hem na en hij maakt geen aanstalten om te volgen. Wanneer de man een aantal passen van de boom verwijderd is, draait hij zich naar Maarten om, zonder zijn pas te vertragen.
"Je hebt geen tijd te verliezen. Kom nu," roept hij Maarten toe. De stem van de man heeft opeens een dwingende, bevelende toon en heeft geen enkele moeite om boven de storm uit te komen. Zonder na te denken zet Maarten een stap naar voren. Dan aarzelt hij en kijkt naar zijn fiets. Hij kan hem niet zomaar achterlaten!
"Laat hem staan, er is geen tijd!" Zonder verdere aarzeling volgt Maarten de man die nog steeds van de boom vandaan loopt. Binnen een paar tellen is Maarten geheel doorweekt. De wind waait ongenadig door zijn natte kleren en hij begint te trillen van de kou. Maar hij blijft door lopen, achter de man aan. Op ongeveer honderd meter afstand van de boom vandaan blijft de man staan. Hij wenkt naar Maarten die het nu op een rennen zet. Wanneer Maarten de man bereikt heeft, ziet hij tot zijn verbazing dat deze nog steeds droog is. Zijn lange haren wapperen ongehinderd door de regen in de wind.
"Hoe...?" Wil Maarten verbaasd vragen. Maar hij krijgt de kans niet. De man kijkt hem niet aan en wijst naar de richting vanwaar ze net vandaan kwamen.

"Kijk!" fluistert de man. "Aanschouw de natuur!" Vol ontzag kijkt Maarten naar het schouwspel voor zich. Het wolkenfront heeft hen bereikt en lijkt nu bewegingsloos boven hen te hangen, wat onmogelijk zou moeten zijn in deze storm. Recht boven de eik is het front het donkerst, bijna even donker als een sterrenloze nacht. De duisternis wordt nog donkerder, nu nog meer wolken het zwart in worden gezogen. De zwartste wolken gaan lager bij de aarde hangen, alsof ze te zwaar zijn om nog te kunnen zweven. Op datzelfde moment slaat de bliksem in de boom. De schicht is groter en feller dan Maarten ooit eerder heeft gezien en lijkt zijn kracht uit meerdere wolken te halen. Eerst langzaam, dan steeds sneller en sneller, rolt de bliksem als een vuurbal naar de aarde toe. Met een oorverdovende klap slaat de bliksemschicht in de boom. Onwillekeurig zet Maarten een stap naar achteren en brengt zijn handen voor zijn gezicht om zich te beschermen. Hij is echter te ver van de boom verwijderd om geraakt te worden door de verkoolde houtsplinters die rondgeslingerd worden. Een aantal seconden na de klap van de inslag rolt het gebulder van de donder over hen heen. Dan is het plotseling weer stil. Het enige geluid dat nog hoorbaar is, is het vallen van de regen en het bulderen van de wind. Voorzichtig haalt Maarten zijn handen voor zijn gezicht vandaan en kijkt naar de boom. Van de trotse eik rest slechts een smeulende stomp hout, omzaaid met grotere en kleinere splinters. Als het niet zo hard geregend had, zouden de resten van de boom en de directe omgeving waarschijnlijk in lichterlaaie hebben gestaan. Er glinstert iets vlak naast de stomp. Het duurt even voordat Maarten durft te vermoeden wat het zou kunnen zijn. Snel rent hij naar voren en dan blijkt het inderdaad te zijn wat hij dacht dat het was. Zijn fiets. Tenminste, wat er van over is. Zijn nieuwe fiets. Het frame is gesmolten. Alles wat niet van metaal was gemaakt is simpelweg verdwenen. Van zijn tas met boeken rest slechts een hoopje as.

"Het is maar een fiets," hoort Maarten achter zich spreken.
"Wie bent u?" fluistert Maarten, zich omdraaiend naar de man, die nog steeds in de regen staat. De man lijkt hem niet te horen en lijkt alleen aandacht te hebben voor het natuurgeweld dat zich nu van hen verwijdert.
"Wie bent u?" vraagt Maarten nogmaals. Dan lijkt de man hem toch te horen. Met een vriendelijke glimlach op zijn gezicht draait hij zich naar Maarten toe.
"Het is niet belangrijk wie ik ben. Ik moet nu gaan. Mijn aanwezigheid is ergens anders vereist." Zonder Maarten nog verder aan te kijken loopt hij weg, de storm in, nagestaard door Maarten. Al snel is de man niet meer zichtbaar. Maarten knippert even met zijn ogen. Zo slecht is het zicht nu ook weer niet. Hij wil de man achterna rennen, maar dan hoort hij een stem.
"Heb geduld. We zullen elkaar weer eens ontmoeten. Je zult dan weten wie ik ben." Dan is het stil. Pas wanneer Maarten doorheeft hoe koud hij het eigenlijk heeft, begint hij aan de weg terug naar huis. Het begint weer harder te regenen en de wind neemt nog meer in kracht toe. Maarten moet zijn arm voor zijn gezicht brengen om de striemende buien uit zijn ogen te houden, zodat hij tenminste nog kan zien waar hij zijn voeten neer zet.

Na bijna een half uur lopen bereikt hij een dijk waar de wind geheel vrij spel heeft. Golven beuken op de stenen aan de meerkant van de dijk. Verbaasd kijkt Maarten naar het meer. De hoogste golven komen bijna tot aan de bovenkant van de dijk, misschien een halve meter beneden Maarten zijn voeten. Nog nooit heeft hij het water zo hoog zien staan. Snel loopt hij door, nog steeds half verblind door de wind en regen. Misschien dat hij in betere weersomstandigheden het gat in de dijk eerder had gezien. Misschien. Nu ziet Maarten de dijkdoorbraak pas als hij er tien meter van verwijderd is. Hij wil zich omdraaien en wegrennen, maar het is te laat. De dijk begint het op meerdere plekken te begeven en het gat wordt snel groter en groter. Bijna lukt het Maarten om met de wind in de rug de dijkbreuk te snel af te zijn, maar dan voelt hij dat de vaste grond onder zijn voeten is verdwenen. Wanhopig graaien zijn handen in de rondte naar houvast, maar losse aarde en stenen is het enige dat ze vinden. Dan voelen ze alleen het water dat Maarten snelstromend meesleurt, het kanaal in aan de andere kant van de dijk. Wild trappelend met benen en armen probeert hij boven water te blijven en te vechten tegen de stroming. Hij draait zich om, om te kijken welke kant van het kanaal het dichtst bij is. Hij ligt precies in het midden van het kanaal. Vijftig meter naar beide kanten. Hij begint te zwemmen naar de kant die het verst verwijderd is van de dijk. Maar na twintig meter beseft hij dat hij het niet gaat halen. De kou en vermoeidheid maken het zwemmen bijna onmogelijk. Zijn verkrampte spieren zijn niet sterk genoeg om zijn door natte kleren verzwaarde lichaam boven water te houden. Hij wil echter niet opgeven en blijft doorzwemmen. Tien meter van de kant. Zo ver komt hij. Dan geeft zijn lichaam het op en verdwijnt langzaam zijn hoofd onder water. Verdrinken is pijnloos. Dat hebben ze hem op school geleerd, denkt hij nog. Toch? Het blijkt inderdaad zo te zijn. De kou heeft Maarten verdoofd en hij raakt nauwelijks in paniek wanneer het water zijn longen vult en hij langzaam naar de bodem zinkt.

De raaf landt als eerste bij de waterkant en krast eenmaal. Een tel later verschijnt ook de man in het zwart. Samen kijken ze naar het wateroppervlak waaronder Maarten is verdwenen. "Ik dacht: ik geef hem een tweede kans. Voor het eerst. De allereerste keer." Langzaam schudt de man zijn hoofd. "Zelden had ik iemand gezien met zo'n sterke droom en passie voor het leven. Zeker zo'n jong iemand. En kijk nu eens: zelfs ik kon hem niet redden." De man lijkt aangedaan en vergeet zelfs even zijn taak. De ziel van Maarten zwemt doelloos om het lichaam, zonder te weten waar heen het moet gaan. De raaf krast hem vermanend toe.
"Ja. Ik zal hem meenemen. Kom, we gaan."