Deze week verscheen KLASSIEKERS 58, een bespreking van Lang rolt, een bol van klank, de knal van 't schot van Johan Andreas dèr Mouw.

Op het adres klassiekegedichten.net zijn alle Klassiekers te raadplegen.
Ga voor een gratis abonnement naar klassiekegedichten.net/abo.html.

English cemetery

Dominostenen in het gelid
Duwtje, denk ik, en het vallen herbegint

Wind waait een beetje richtingloos
over verdwenen
Bedrieglijk glad geschoren gazon.

Een vrouw zoent een steen
ten teken van leven. Achttien is hij,
en zij van hem gebleven.

Verpletterend de stilte:
vol schreeuwen en breken.

Steeds dichter van vlees en bloed wil je mij
Ik streel je hals
We zijn voorbij het spreken.


Jan van meenen

auteurspagina Jan van meenen
reageer op dit gedicht


Bovenstaand gedicht van Jan van meenen,
is Meanders Gedicht van de maand augustus 2004, zie Uitgelicht




Suite in B mineur

Zoals de zee de lucht kan spiegelen
Het kalme blauw, het zijden oppervlak
In een bedrieglijk spel van harmonie
Alsof er nooit een booreiland

Zoals de bruine ogen van mijn lief
Hun warmte konden laten schijnen
In een veilig huis van altijd duren
Alsof er nooit een ziekte, nooit de dood

Zoals het wad zich vult en droogvalt
En zich weer vult; zoals het dorp
De zomergasten al verwacht
Als er nog sneeuw ligt op de daken

Zo deze klanken, die zich hoog verheffen
Boven elke twijfel, alle pijn
En in geloof dat ik niet meer kan delen
Getuigen dat ze eeuwig, dat ze eeuwig zijn


(op basis van de ouverture van Suite nr. 2 van J.S. Bach)


Edith de Gilde

auteurspagina Edith de Gilde
reageer op dit gedicht




Scheepsmaat

Mij het dierbaarst zijn de dagen zonder hoogten
en laagten. Ik wandel langs een kade met wel
acht etages. Een stoet vliegende boten
fladdert geruisloos de haven binnen
en meert aan voor onverrichte zaken.

Wat zich allemaal in het luchtruim afspeelt,
het heeft geen naam. Toen ik nog een kind was
hoorde je niet vaak dat een helikopter en een tanker
frontaal op elkaar invlogen. Geen overlevenden
en smurrie in zee, dat wel.

Achter in de klas hing een foto van een hovercraft.
Uren kon ik kijken zonder te begrijpen.


Philip Hoorne

auteurspagina Philip Hoorne
reageer op dit gedicht




Onverzettelijkheden

Altijd maar de rozen die op
stokken bloeien, altijd maar
de ondoordachte vragen van
liefde, altijd maar de hond die
een gat in de dag slaapt en in
het avondrood de kleur van je
lippen herkent, altijd maar de
nieuwe morgen die nauwelijks
lijkt te beginnen, altijd maar
het droeve, verpakt in brokkelige
zinnen, altijd maar de broze
blik in je avondogen, altijd en
altijd maar dat doodse, ach luid
toch eens kloek de dag in, het
klokkentouw kent geen knopen


Herbert Mouwen

auteurspagina Herbert Mouwen
reageer op dit gedicht




Pen

Ze kent geen oerdans, kan geen
cirkels trekken. Ploft ruw de inkt
over het bleke vel. Schraapt leegte
van de kale bodem.

Ze trekt donkere geulen in de aarde,
splijt wanhoop op het hakblok.
Krast heimwee uit de boom.

Ze trekt eenzaam langs de sloot en
legt haar kale zinnen bloot.

Ze leert de passie kennen. Het vuur.
Het druipen van verlangen.
Het dolle razen in het vroege uur.

Ze geeft zich over aan de droom
Ze stottert raaskalt schreeuwt en zingt.
Ze likt de inkt.

Blauw bloed sijpelt uit de wonde.

Ze schrijft de eerste ronde.


Rita Van Hauwermeiren

auteurspagina Rita Van Hauwermeiren
reageer op dit gedicht




centraal station

mijn kerstkaarten alvast geschreven
en beste vrienden
extra lang geknuffeld
geef maar even door
ik kom voorlopig niet op school

maak je maar geen zorgen
ik ben niet voor altijd weg

nu sta ik hier op het station
zeven tassen
en een plastic zakje
vier geplette boterhammen
met pindakaas en jam
voor onderweg

meneer de conducteur
kunt u mij misschien vertellen
van welk perron
de trein
naar volgend jaar vertrekt


Nicole Teunissen

auteurspagina Nicole Teunissen
reageer op dit gedicht

Het gedicht van de maand





In Frankrijk en België alleen al zijn er meer dan 1200 Engelse oorlogskerkhoven voor de slachtoffers van de beide wereldoorlogen. Op een ervan in 'Flandars Fields' stond de dichter en we delen zijn verbijstering over hoe 'gemakkelijk' de slachtoffers vielen. Bij de slag aan de Somme bijvoorbeeld (1916) verloren de Engelsen op één dag zestigduizend man onder Duits mitrailleurvuur. Ongetwijfeld een record, en de vergelijking met de zinloze recordpogingen die met het laten omvallen van echte dominosteentjes op de volks-t.v. ondernomen worden, dringt zich op. Maar ook de gedachte hoe weinig er altijd voor nodig is geweest het vallen te laten 'herbeginnen' - en altijd alles voor niets, dat wil zeggen alles voor de vergankelijkheid: 'Wind waait een beetje richtingloos/ over verdwenen'.
Intrigerend, dat 'een beetje richtingloos', want je denkt toch te weten welke kant al wat heengaat opgaat. 'Richting' heeft echter meer betekenissen, en door te denken aan 'leiding' en 'bestuur', maar ook aan 'denkwijze' of 'gezindheid', krijgt het woord een haast cynische lading. Na WO I kwam dan ook WO II, en een jonge soldaat uit deze oorlog zal hier in strofe drie herdacht worden, qua leeftijd kan het inmiddels niet anders.
Mooi hoe na de evocatie van het oorlogsgeweld in strofe vier in de laatste strofe wordt duidelijk gemaakt hoe hulpeloos de mens staat tegenover de vraag naar het 'waarom?' De enige remedie is er zijn voor een ander, zich te hechten, met overgave te omarmen. Maar dat leven gemaakt is van 'vlees en bloed', is helaas een onheilspellende vingerwijzing...

Jan van meenen (Kortrijk, 1951) is leraar Nederlands en Dramatische Expressie in Tielt. Hij schreef de bundels Aarzelend gedicht en Weerwerk, uitgegeven bij uitg. P te Leuven.

In de rubriek Anderstalig in Meander 245 ontbrak zowel in het gedicht van Carlos Barbarito als in de vertaling door Stefan Beyst de laatste regel.
Hieronder de juiste versies.

Patty Scholten - Bizonvoeten
Reisgedichten vol humor en scherpe observaties
Door Yvonne Broekmans


Naast me op een kleedje ligt mijn twintigjarige kater bescheiden dood te gaan. Ik lees Patty Scholten, de grande dame van het dierenvers, en wens mij voor één dag haar weergaloze talent om van elk dier persoonlijk het portret uit te schrijven dat hem recht doet.
Ook de dieren die in Bizonvoeten voorkomen zijn prachtig geschilderd, maar deze bundel bevat voornamelijk, zoals de kaft uitdrukkelijk meldt: reisgedichten.
Inderdaad kun je in het eerste gedeelte, REISSONNETTEN, de reis van Patty Scholten door Amerika bijna op de voet volgen, alleen al door het lezen van titels als 'Grand Canyon', 'Casino in Las Vegas' of 'Peabody Hotel – Memphis'. Het tweede deel, GEZANGEN VAN ONTHEEMDING, schreef zij tijdens en na haar verblijf in Am Arbor, in het voorjaar van 2002, waar ze als writer in residence aan de universiteit van Michigan poëzielessen gaf. Overigens bieden deze reisgedichten dezelfde kwaliteitsportretten als haar dierenverzen, ook al hebben ze als onderwerp steden, bruggen, ijssalons of een geyser.
Patty Scholten geeft haar scherpe observaties trefzeker weer in de lichte, levendige kleuren van de humor die haar hele oeuvre kenmerkt. Daarbij verzuimt ze zelden om, zoals Hitchcock dat deed in zijn films, zichzelf ergens op het doek te posteren.



Door hun muzikaliteit lezen de sonnetten lekker weg. Je krijgt onherroepelijk de neiging om ze hardop voor te lezen, aan je zieke dochter, aan je collega's in de middagpauze of aan argeloze medereizigers in de trein. Kortom, een kostelijk boekje om jezelf en je hele omgeving een plezier mee te doen.
Dat het ook in deze reisgedichten blijkt te wemelen van allerhande dieren en diersoorten, ligt voor de hand. In het openingsgedicht bijvoorbeeld:



Patty Scholten – Bizonvoeten Reisgedichten
Uitgeverij Atlas, Amsterdam / Antwerpen 2004
56 blz.; € 15,--
ISBN 90 450 0435 6

Mark Blaisse manifesteert zich als dichter
Door Atze van Wieren


De bundel Samen twee armen van Mark Blaisse (1952) bevat dertig gedichten, achttien in het eerste deel en twaalf in het tweede, dat als subtitel 'verloren in vertaling' heeft meegekregen.
De gedichten in het eerste deel hebben plaatsen, personen, landen en streken tot onderwerp. Dat varieert van de wielrenner Marco Pantani en Cuba tot de onlangs gescheiden, volwassen Siamese tweeling. De titel van de bundel is aan dit gedicht 'Siam' ontleend, dat als volgt eindigt:



Volgens de flaptekst 'verwijzen de gedichten regelmatig naar de grote lijnen uit het verleden die de ontwikkelingen van actualiteiten begrijpelijk maken.' Dat klinkt nogal pretentieus. Ik vind juist dat Blaisse nogal aan de oppervlakte blijft van het waargenomene. De arbeiders in de metro van Moskou, de pelgrims in Santiago, Saddam in zijn hol, Toscaanse cipressen, enz, het wordt allemaal verwoord op een wijze die, vind ik, geen meerwaarde heeft boven wat wij er zelf al van weten en bij denken.
Bovendien heb ik iets tegen flapteksten, die mij vertellen wat de gedichten zeggen. Gedichten moeten voor zichzelf spreken. De lezer geeft er zijn betekenis aan. Als ik 'naar grote lijnen uit het verleden' moet zoeken en ze vervolgens niet aantref, ben ik al enigszins geïrriteerd.

De gedichten in het tweede deel bevallen mij beter, hoewel de subtitel verloren in vertaling mij duister blijft. Hier reizen wij niet langer rond de aarde, maar blijven dichter bij de dichter zelf. Fraaie observaties, zoals bijvoorbeeld onderstaande uit het gedicht 'Obers':



Ook 'Kip' en 'Perpetuum Puber' zijn mooie gedichten, of neem zo'n poëtische regel uit 'Willem':



Volgens, alweer, de flaptekst (maar ditmaal met terzake doende informatie) schreef Blaisse een tiental boeken en is dit zijn eerste dichtbundel. Als hij de lijn van verloren in vertaling doortrekt, doet hij in ieder geval mij een plezier.


Mark Blaisse - Samen twee armen
Uitg. De Beuk, Amsterdam 2004
40 blz.; € 12,-
ISBN 90 6975 455 X

Poëzie kort
Door Joop Leibbrand


Van de Brabantse journalist, publicist en internet-columnist John Bindels (1935), die in 1981 als dichter debuteerde met de bundel Staccato in steen, verscheen zeer onlangs Als ik jouw minnaar blijf....., een uitgave van de Bergen op Zoomse 'doorgeverij' Zinderend van Frans Mink – motto: 'Voor al Uw fijne leeswaren.' Het is een context die aanvankelijk weinig verwachtingen wekt, maar de toespraak die Bindels bij de presentatie van zijn bundel hield (zie www.cubra.nl/poezie/johnbindels/dichtenvandaag.htm) stelt dat dan toch weer bij. Via omzwervingen langs Van Dale, Jonckbloet, Claus, Warmond, Lucebert, Pfeijffer, Gerbrandy en Sappho probeert hij zich daarin rekenschap te geven van wat 'dichten' is en hij formuleert daarbij als ideaalbeeld dat poëzie zowel verstaanbaar en 'doorgrondelijk' moet zijn, als een persoonlijke expressievorm die de lezer zintuiglijk ontregelt, een bliksem (Claus) die kortsluiting veroorzaakt in het laffe, luie brein (Gerbrandy). 'Goede raad is vuur', zou Vinkenoog zeggen.
Bindels zet dus hoog in, en wil duidelijk niet behoren tot de categorie dichters die uitgaven in eigen beheer laten verschijnen. Want, zegt hij, 'vooral in die categorie vinden we werk waarvan je je mag afvragen: moet een gitarist die maar twee akkoorden kent al de ambitie hebben om in een volwaardig orkest mee te spelen?'
Maakt hij het waar? Meer in zijn vrije dan in zijn rijmende poëzie, maar voor beide geldt dat de hoge ernst en grote persoonlijke inzet veel van de gedichten loodzwaar maken, getuige alleen al de titels van de afdelingen: 'introversies', 'projecties', 'frustraties'. Bindels is weliswaar nergens slap of vervelend – wat een verdienste is -, maar iets meer afstand tot de eigen persoon had geen kwaad gekund, want hij blijft in zijn 'elders' zichzelf meestentijds wel erg dichtbij:



***

Ten Oosten van Waterland is het debuut van Martin van Kralingen (1957), een in eigen beheer uitgegeven bescheiden bundel van niet meer dan twintig gedichten. Het werk vertoont alle tekenen van de ambitieuze beginneling in het vak: weinig vormvastheid en soms een nogal clichématige woordspelerigheid ('Soms wenste ik niet dichter te zijn,/ maar wat verderaf.') Toch storen de tekortkomingen nauwelijks, omdat Van Kralingen ze weet te compenseren met een aanstekelijk enthousiasme voor zijn onderwerpen en er daarnaast telkens blijk van geeft over een bijzonder ontwikkeld waarnemingsvermogen te beschikken: 'In deze lichtval is dit strijklicht/ - even nog – gevangen/ op een g-snaar van verschaalde eiglans' en je ziet hoe de avond 'valt over/ alweer een broze dag'.
Gedichten over Den Helder en poëticale gedichten vormen de hoofdmoot van de bundel, maar daarnaast gaat het over vakantie, liefde en kinderlijke onschuld. Van Kralingen moet zijn vorm nog vinden, maar het begin is veelbelovend.


***

Paul van Leeuwenkamp (Den Haag, 1955) schreef met Krabbels op de krant zijn derde bundel, na Brede gebaren (1992) en Als een huis (1996). Volgens het achterplat moeten de nieuwe gedichten (het zijn er vijftig) gezien worden als 'persoonlijke notities naast het wereldnieuws'. Wie op grond hiervan verwacht meegevoerd te worden door de actualiteit van de laatste jaren en denkt een soort aantekeningen te lezen te krijgen in de kantlijn van alle recente aardse rampspoed, komt bedrogen uit. Als Van Leeuwenkamp de krant al las, zal het met de vaste wil geweest zijn zich voor al het grote en kleine nieuws juist af te sluiten en zijn eigen wereld veilig te stellen, waarin het draait om het belang van liefde en vriendschap, zorg en verantwoordelijkheid, om persoonlijke integriteit vooral.



Bijna al zijn gedichten hebben deze beheerste, regelmatige opbouw. Het is de manier waarop hij rekenschap aflegt, 'snijdend in het eigen vlees' ervaart wat het betekent in en naast de tijd te leven. Aansprekend werk, waarin gevoel en verstand mooi in balans zijn.

***

Van Het Liegend Konijn, Jozef Deleu's 'tijdschrift voor hedendaagse Nederlandstalige poëzie', verscheen enige tijd terug alweer de derde aflevering, met nieuw werk van Benno Barnard (8×), Esther Jansma (10×), Roland Jooris (8×), Gerrit Kouwenaar (2×), Gwij Mandelinck (10×), Erik Menkveld (6×), Hagar Peeters (10×), Martin Reints (1×) en Erik Spinoy (10×). Natuurlijk is vooral ieder nieuw gedicht van Kouwenaar iets om naar uit te zien, en ook dit keer stelt hij niet teleur. 'Alleen in de tuin' heeft helemaal die specifieke, hoogst authentieke toon van zijn laatste jaren: 'Men zit met zijn schimmen in de tuin, licht/ bladert schemer, er ademen oude nalatige vragen/ men zwijgt zich te zamen, is sprekend zijn naaste/ het is later, onhoorbaar als tijd'. Mooie, indringende gedichten ook van Jansma: 'Ik heb een hoofd dat gerust is zolang gerustheid duurt./ [...] al die gedachten/ die ik de werkelijkheid zal aandoen/ als een jas omdat het stervenskoud is/ en waaruit geen grond is af te leiden en te maken.' Hagar Peeters ('Ik doe op het papier/ wat ik vergeefs steeds in het echte leven deed') schreef met 'Debuut' en 'Debuut II' gedichten die in geen enkele nieuwe bloemlezing over De Liefde zullen ontbreken: 'Heel traag sloeg zij haar kleren af/ en ook haar schaamte dwarrelde neer/ temidden van ontkurkte flessen,/ de asbak en leergangen fysica// kwam hij haar nader dan de dag erna/ waar op de tafel in het schelle morgenlicht/ de glazen schaamrood kleurden van de wijn'.
Dat Deleu ook een goed oog heeft voor de kwaliteit van debutanten, bewijst hij met de keuze voor Peter Vermeersch (Brugge, 1972), van wie vooral de drie 'Waak'-gedichten de moeite waard zijn: 'Ondergronds zit iets dat woelt./ Het is verwant met dit lichaam dat/ aanspoelt in het donker.'
Er zit niets anders op: abonneren!


***

Van de vorige week (18 juli) 76 jaar geworden Simon Vinkenoog - sinds zijn dichter des vaderlandsschap ad interim volop terug van nooit weggeweest - verscheen enkele maanden geleden Goede raad is vuur, een 'handreiking' aan allen die al voor de poëzie gewonnen zijn of dat nog moeten worden. Voor beginnelingen en gevorderden, voor gedichtenlezers en gedichtenschrijvers belijdt hij zijn geloof in de poëzie: 'Ik geloof in die zindering, die opwinding, die gelijktijdige ode aubade lamento... Poëzie bespringt je, beklimt je, neemt alles van je over, zodat je steeds meer van jezelf (en dus de wereld) ontdekt en blijft ontdekken.'
Hugo Claus zei ooit: 'Een gedicht is een bliksem, en proza een stroom', en onze enige echte beatpoet zegt het hem in alle toonaarden na. In twaalf hoofdstukken verkent Vinkenoog met een haast ongeremd enthousiasme het internationale landschap van de poëzie (van 27 dichters nam hij 33 gedichten op) en hanteert daarbij als zinspreuk: 'Licht en liefde, anders niet' Lichtbrenger noemt Vinkenoog zich, overtuigd als hij is van de 'healing power' van de poëzie. Soms is het wel een beetje vermoeiend, dat Waaien van Vinkenoogs Poëtische Geest, maar geestverruimend is het wel en wonderlijk genoeg kost het weinig moeite diens dichterlijke 'Quantumsprongen van het bewustzijn' te blijven volgen. Een boek dat energie geeft!



John Bindels - Als ik jouw minnaar blijf.....
Doorgeverij Zinderend, Bergen op Zoom 2004 (geen ISBN-nummer)
56 blz.; € 7,50 (franco thuis via minkfj@renaitre.nl)

Martin van Kralingen - Ten Oosten van Waterland
Uitg. de Haaksgronden, Den Helder 2004
24 blz.; € 7,60 via mvank@tiscali.nl
ISBN 90 808538 1 X

Paul van Leeuwenkamp - Krabbels op de krant
Uitg. Digitalis, Utrecht 2004
60 blz.; € 11,95 (via pvanleeuwenkamp@hetnet.nl of www.taaldigitaal.nl)
ISBN 90 807196 7 6
auteurs.italics.net/p/index.php?user=leeuwenkamp

Het liegend konijn, jrg. 2, nr. 1, april 2004
Uitg. Van Halewyck, Leuven & Meulenhoff, Amsterdam 104 blz.; € 17,50
ISBN 90 290 7487 6
www.hetliegendkonijn.be en www.hetliegendkonijn.nl

Simon Vinkenoog - Goede raad is vuur – een poëtische handreiking
Uitg. Passage, Groningen 2004
120 blz.; € 14,50
ISBN 90 5452 107 4
www.uitgeverijpassage.nl en www.simonvinkenoog.nl

Carolientje
Lutgarde Lievense-Nauts


Ter gelegenheid van het koninklijk huwelijk van Boudewijn en Fabiola in 1960 had het pensionaat 'Sint -Jozef' een zwartwittelevisie gehuurd. De hele school kon van dichtbij het wereldnieuws volgen en was in feeststemming. Nikkie hield van feestjes en ontspanning. Korte tijd later deed de schooltelevisie haar intrede met educatieve programma's en besloot de school de kijkkast definitief aan te kopen. Wanneer alle pensionaires uit de lagere klassen zich tijdens de week keurig aan de vele strenge regels hadden gehouden, mochten ze op de vrije woensdag selectief televisiekijken. De lagere klassen keken 's middags, meestal naar het kinderprogramma van 'Nonkel Bob en Tante Terry'. Nikkie hing aan tante Terry's lippen en droomde ervan ooit bij haar op schoot te mogen zitten, net als de kleintjes op het scherm. Wanneer nonkel Bob zijn gitaar bespeelde tijdens het zingen, zong Nikki luid alle liedjes mee. Zijn warme stem maakte haar soms blij soms melancholiek, Soms bracht zijn stem haar aan het huilen, want dan proefde ze het gemis van vaderlijke liefde.

De humaniora- en beroepsklassen keken op zo'n woensdag 's avonds om half zeven naar een zeer populair Vlaams familiefeuilleton: 'Schipper naast Mathilde', de kaskraker van de jaren vijftig en zestig. Vandaag de dag zou het een soapserie heten. In datzelfde jaar werden op een Aswoensdag alle internes, bij uitzondering beloond met de late avonduitzending. Er heerste een zeldzame, ietwat uitgelaten sfeer van tevredenheid. Maar om half negen moesten allen dan toch in één lange rij naar de grote slaapzaal. Waar voorheen in de open ruimte vele rijen bedden stonden, waren inmiddels tachtig lichtblauwe, stalen chambrettes gekomen zonder zoldering, en met een doorzichtig roze gordijn in de deuropening.
Zoals altijd wanneer het vertrouwde en gewone veranderde, was dit een verandering geweest waarover Nikkie in eerste instantie angstig en verdrietig was geweest. Maar langzaamaan was ze aan haar eigen slaapplaats gewend geraakt en had ze ook het voordeel van een klein stukje privacy ontdekt.

Iedereen moest zich wassen in een eigen plastic bassin, en het daarna leegkiepen en omspoelen in de grote spoelbak aan 't einde van de gang. Het wakende oog van sœur Marie hield ook daar alles en iedereen in de gaten. Hierdoor verdween het laatste restje van de vrolijke stemming. Geforceerd maakte die plaats voor de altijd heersende stilte. Alle kinderen knielden op het katoenen matje voor hun bed, met hun handjes in gebedshouding. Daarna richtten ze hun hoofd naar het kruisbeeld aan de wand en deden de ogen stijf dicht, zodat ze niet door de omgeving afgeleid zouden worden van het gebed. Zo had mijnheer Pastoor het de kinderen bijgebracht en Nikkie vond dat rituele gebaar wel iets plechtigs hebben. Ze smokkelde zelden.
Daarna raffelde soeur Marie niet meer dan drie Franse 'Weesggegroetjes': 'Je vous salut Marie plain de graçe', gevolgd door het Franse 'Onze Vader' dat door allen hardop in koor werd meegebeden: 'Notre père qui est au cieux. Que ton nom soit sanctifié'. Nikkie begreep de eerste regel maar al te goed en vond troost in die woorden. Die zin sloeg op haar thuissituatie. Nikkie had thuis wel eens gevraagd: 'Waarom heb ik geen papa zoals de andere kindjes'? 'Jouw vader is in de hemel', antwoordde haar beschonken moeder dan. Daarom hield Nikkie van het 'Notre père' Zo kon ze tegen hem praten. Haar vaders naam wist ze niet.

Na het avondgebed gingen de kinderen in bed liggen. Sœur Marie doofde een voor een de rijen neonlampen uit. Het abrupte donkeren zorgde bij Nikkie telkens weer voor het uitbreken van angstzweet en nerveuze faalangst. Zoals elke avond riep zuster Marie luidkeels en articulerend: 'Bonne nuit et silence s'il vous plait!' Altijd kromp Nikkie daarvan ineen. Ze zou nooit wennen aan de metaalachtige toon van de broodmagere, lijkbleke non. Haar façade was asgrauw en nijdig. Haar mond was een strakke dunne lijn die nooit vervormde en waarachter zich een vlijmscherpe tong ophield. De grijze ogen wierpen kille, dominante blikken die iedereen deden sidderen. Er was nauwelijks verschil tussen haar voor- en achterkant. Haar achterkant was te herkennen door de lange zwarte kap die 'n halve meter over haar iele schouders hing. Onder de lange rok staken twee glimmende zwarte hakken uit. Op haar platte borst bengelde aan een zwart koordje een houten kruis met een koperen Jezusbeeld erop. Dat kruisje nam ze soms in haar rechterhand om het te kussen. Onder de lange, geplooide schort zag je de twee blinkende neuzen van haar zwarte veterschoenen. Veel kinderen noemden haar stiekem: 'het lijk'. Dagdromertje Nikkie ook. Ze genoot van dit geheimpje. Iedereen had schrik voor haar, zelfs de andere nonnen.

Soeur Marie's vaste avondtaak was surveilleren in de donkere gangen langs de chambretten. Deze taak vervulde ze al te letterlijk, plichtsgetrouw als ze was. Met regelmaat hield ze haar pas in voor Nikkies gordijn. Nikkie zag dan haar silhouet staan en voelde de dodende blikken van de non haar kamertje naar binnen branden. Soms zag ze sœur Marie door het roze gordijntje gluren. Ze hield zich daarbij muisstil.
Nikkie tuurde met kloppend hart naar de schim die er als een lelijk spook, een schriele griezel uit zag. Telkens wanneer haar verschijning vaart minderde of weer in beweging kwam, kon Nikkie aan het opwaaien van haar lange rokken en haar schaduw die op het plafond verscheen, opmaken waar ze zich ongeveer ophield. Na drie jaar in het instituut wist Nikkie ook dat de geringste kleinigheid voldoende was om straf van Soeur Marie te krijgen. De zuster zocht en vond altijd wel een of andere aanleiding, zodat ze overal en op elk ongewenst moment in een woedeaanval kon uitbarsten. Geen wonder dat de kleine Nikkie panisch werd van dit levende lijk.

Inmiddels was het negen uur en grillig duister. Niemand durfde te hoesten, te kuchen of te niezen. Hier en daar klonk al licht gesnurk, gepiep van stalen bedden en gekraak van gesteven lakens. Nikkie durfde zich niet om te draaien, bang dat het ressort zou kraken. De zwarte griezel kon in de gangen van de hol klinkende slaapzaal alles horen. Soms hield Nikkie haar adem in tot ze zéker wist dat het lijk de slaapzaal had verlaten. Dan verzon ze spottend dat sœur Marie schijnheilig als een kwezel Franse 'Weesgegroeten' zat te bidden in de kapel voor de zondaars. Nikkie dacht dan na over het begrip zondaars. Want na het biechten van haar zonden om de week, moest ze als penitentie altijd drie weesgegroetjes bidden voor vergiffenis. Was sœur Marie dan ook een zondaar?

Onder de warme witte lakens lag dan ondertussen tegen haar trillende lichaam, haar rode breitas. Daarin zaten zelfgefabriceerde poppenkleertjes en haar lievelingspop Carolientje, de enige pop die ze had. Carolientje had donker stug haar, mollige handjes en babybeentjes. Ze was dertig centimeter kort. Haar lijfje was van zachtroze plastic en rook zoetig en vertrouwd. Als Carolientje plat naast Nikkie lag, sloten haar saffierblauwe oogjes met donkere wimpers. De zwarte wenkbrauwen waren erop geverfd, en bijna verdwenen. De naam had Nikkie geleend van de tophit van de Nederlandse Willeke Alberti: 'Carolientje heeft een man'.
Nikkie was stapel op haar poppenbaby en fluisterde haar elke avond lieve woordjes toe. Ze vertelde haar dat ze een lief snoetje had. Verdiept in haar knuffelspel trok ze Carolientje haar dagkleertjes uit en verruilde deze voor nachtkleertjes. Ze verzorgde haar handjes waarvan de vingertopjes ietsje versleten waren omdat Nikkie er af en toe aan kloofde en soms haar nageltjes moest knippen. De haarbos was uitgedund door het vele kammen, het achterhoofdje was bijna kaal. Desondanks vond Nikkie dit poppenkind 't liefste en 't mooiste meisje van heel België.

Opgeschrikt door een naderende wervelstorm van fladderende en opwaaiende rokken, borg Nikkie vliegensvlug alle spulletjes onder haar lakens en hield zich slapend. Daar had je 't 'lijk'! Waar kwam zij opeens vandaan? Het nachtspook schoot Nikkies domein binnen door met een onbeschaamde ruk het gordijn opzij te scheuren en trok haar laken en dekens ruw weg. Nikkie lag in haar pyjama en hield als een tijgerin die haar jong verdedigt haar rode breitas en Carolientje tegen zich aangedrukt. Maar de non graaide met een beweging alle kleertjes, de rode breitas met inhoud en Carolientje bij Nikkie vandaan. Ze hoorde de non hijgen. Dat moest van het harde rennen komen. Ze zei geen stom woord. Nikkie wist dat het was om de andere kinderen niet te wekken. Nijdig gooide 't lijk het laken en de dekens weer over het verstijfde meisje heen.
Nikkie wilde de andere kinderen ook niet wekken, dus hield ze zich krampachtig gedeisd. Haar hartje bonkte en haar adem stokte in haar keel. In een flits besefte zij haar speeltjes voorgoed kwijt te zijn. Nauwelijks waren de paniek en de gevolgen hiervan tot haar doorgedrongen of de non barstte in een woedeaanval uit en begon met beide vuisten op Nikkie los te timmeren en te rammen, steeds valser en steeds hardnekkiger. Nikkie probeerde zich te beschermen door zich op te rollen en zich zo klein mogelijk te maken. Haar knieën drukte ze tegen de kin aan en met de beide handen beschermde ze haar hoofd. Haar lippen perste ze stijf op elkaar. Ze moest flink zijn en bidden in de liefde van God: 'Help me Heer om dit vol te houden.' Ze gaf geen krimp, dat gunde ze de non niet. Nooit toonde ze haar dat ze pijn had of triestig was. Dikwijls had ze gehoopt dat deze non haar pijn zelf ooit voelen kon.

Nikkies hersens draaiden op volle toeren: 'Dat mens is zot geworden. Ze moet van me afblijven en weg gaan. Ophouden. Ik wil alleen zijn. Waarom doet ge me dit aan, wat bezielt je toch?' Terwijl ze door de bezetene afgeranseld werd, speelden in een wildernis van verwarring de vragen door haar hoofdje: 'Waarom laat ik me steeds weer slaan en doe ik niks terug?' Het leek een eeuwigheid te duren totdat plotseling een akelige stilte viel en Nikkie alleen nog uitgeput gehijg hoorde en de adrenalinelucht van het woedezweet rook, die als een vieze walm dwars door haar beddengoed heen leek te trekken. De non doorbrak de stilte, ze siste verbeten als een slang in Nikkies linkeroor: 'Gij zult Gods wil gehoorzamen, want in U zit het kwaad en het kwaad is de duivel. En als gij geen schepsel van deze God wilt zijn, gaat ge naar de hel. Hebt gij mij goed verstaan?' Toen verdween ze even snel als ze gekomen was.

Nikkie kon amper geloven dat haar aanvaller inderdaad weg was en vroeg zich half versuft en vertwijfeld af of deze boze droom echt voorbij was. Het klopte in haar hoofd en het zat boordevol muizenissen. Minuten verstreken voordat Nikkie er gerust op was dat het zwarte monster waarachtig wegbleef. Bijna stikkend in haar tranen, tranen vermengd met pijn, schuldgevoel, boosheid en ongeloof voelde ze zich vooral vernederd. En in deze aaneenschakeling van verdriet, wist ze ook hoe bang ze was voor elke nieuwe woedeaanval van dat zwarte schepsel. Nikkie zocht naar een schuilkelder, kroop zover mogelijk onder de dekens en het betraande laken. Versteend sloot ze die nare nonnenwereld buiten. Ze wilde de harde wereld binnen deze kloostermuren ontvluchten. Nikkie wist niet wat ze fout had gedaan. Ze troostte zichzelf wat ze ook zou doen, voor deze non toch nooit goed genoeg zou zijn. Daarna wilde ze proberen in slaap te komen, maar alvorens te gaan slapen moest ze ditmaal zonder Carolientje, toch eerst bidden voor vergiffenis want ze wou niet naar de hel. Ontroostbaar dacht het kleine kind aan haar liefste popje, waar ze altijd bescherming bij had gevonden. Ze nam zich voor haar hele leven aan haar te zullen blijven denken, al zou ze misschien voorgoed verdwenen zijn. Ja, dat zou ze doen: proberen Carolientje in haar gedachten te bewaren omdat ze zoveel van haar hield. Ondanks dat haar poppenkind zo wild van haar was afgepakt en bij haar weggerukt, zou het een deel van haar blijven. De herinnering aan Carolientje kon de 'zwarte kraai' haar niet afnemen. Nikkie moest zich dan wel onderwerpen aan de strenge kloosterregels, maar niemand kon haar dwingen wat ze denken moest. Dat gevoel gaf haar de nodige warmte en vertrouwen. Ze zocht naar de juiste woorden om te bidden met de Vader in de hemel. Zou ze vragen of ze Carolientje terug kon krijgen? Vragen om vergiffenis? Of voor berouw om haar zonden? Waarvoor, waarom, voor wie eigenlijk? Ze zocht naar begrip voor de leugen die ze zichzelf vertelde. De leugen dat alles wat die avond was gebeurd haar eigenlijk niks kon schelen? De nasmaak aan deze wrede avond besloot Nikkie te begraven, en het denken aan Carolientje zou haar steunen en troosten. Eén belangrijke stelregel had ze zich reeds in het internaat aangeleerd: nooit opgeven.

Ze bad met de handjes ineengevouwen 'Sorry Heer, ik wil en mag niet stout zijn. Soms lijkt sœur Marie wel op een duivel. Het spijt me Heer. Ik beloof U morgen braaf te zullen zijn en vraag U om sámen mijn verdriet te delen.' Bidden deed Nikkie altijd goed, het gaf haar rust van binnen, rust om in slaap te kunnen vallen, zodat de nacht dit poppenmoedertje beschermen zou, haar nieuwe kracht kon geven, zodat ze sterk genoeg zou zijn om te overleven voor haar vriendinnetjes, haar leesboeken, de rode breitas en voor haar allerliefste poppenmieke 'Carolientje'.