Restauratie
Zijn blauwe pak komt keurig uit de kast,
zijn schoenen zijn zo weer gepoetst. Hij kocht in Praag
een bontmuts met een speldje van het rode leger:

met zijn gezicht en met zijn handen heb ik alles
al bijna bij elkaar. Hij zal het dragen
als ik het vraag. Straks zit hij tegenover mij.

Ik moet het woord doen. Ik zeg: eigenaardig
dat u ook binnen met uw bontmuts op blijft zitten.

Hij kijkt mij aan. Zijn mondhoek komt omhoog
voor wie het zien wil. Achter in zijn ogen

bestaat een plaatje van zijn eigen vader,
compleet met gleufhoed en een brandende sigaar;

en dat maakt alles makkelijk te dragen.


Menno van der Beek

auteurspagina Menno van der Beek
reageer op dit gedicht


Bovenstaand gedicht van Menno van der Beek is
Meanders Gedicht van de maand april 2005.
Lees de bespreking op de site.



dans van de mammoet

als de avond niet zo dun
was opgevouwen
dat de tijd gemeten
met de klok van licht
er even niet toe deed
de bomen niet zo
hysterisch hadden meegeruist
met verlopen fannie de tyfoon
die vier weken daarvoor
in florida had huis gehouden
dan had ik nooit zo onverwacht
het ijl geluid gehoord van
nee nee
niet de lompe fluit
van berenbot uit slovenië
maar muziek voor kleine danspasjes
getrippel op de tenen
walsjes over bevroren vlakten
klankspoor aangeblazen
op een vers gesneden
fluitje van mammoet ivoor
uit de Geißenklösterle-grot
ijstijden geleden


Gerrit Pleiter

auteurspagina Gerrit Pleiter
reageer op dit gedicht




Dissonanten

laat maar, lief,
ik ben nu al gewend

aan sla die zuurder is
dan ik graag lust

mijn string verstrengeld
met jouw boxershort

draait rondjes in de
wasmachine, na zoveel

jaar als ik voorgoed weet
hoe ik overhemden strijk

vind ik weer baardhaar
in mijn poederdoos

vertederd
moordlustig

en boven mij speelt
iemand erg vals
de notenkrakersuite.

(jan. 2005)


Nell Nijssen

auteurspagina Nell Nijssen
reageer op dit gedicht




afdruk
als je nu eens danste
in een regenbui met gladde kleren
warme druppels op je hals
in de bomen droeve merels
dat je dan met jonge armen
ritmisch zwaaiend hoog boven je ogen

of als er nu eens tijd bestond
en tussen huilen en brieven lezen
alleen maar schuchterheid zou wonen
dat er alleen maar verlegen geluid zou klinken

of als je nu eens zonder schaduw
in het volle graan met glanzende lippen
als je nu eens
de uren weggeven zou
de zomer zou willen verliezen,
ik zeg maar iets

of dat je aan het strand zou lopen
en zwarter wordt,
tegen het licht dat opkomt
dat je op je hurken zit en een hond streelt
en dat je dan daar even blijft

en zomaar in de lens kijkt
dat ik je dan vastleg, je meeneem


Chris van Lenteren

auteurspagina Chris van Lenteren
reageer op dit gedicht




Lichaamstaal

Aan het hangen van je haar
en aan het dunnen van je lippen
aan je ogen
die wijken
en aan je neus

aan je arm
en terug
met twee vingers
langs je kin

aan je schouders
die weg willen
aan alles
hoor ik
het


Wim Aalbers

auteurspagina Wim Aalbers
reageer op dit gedicht

Op de site van Meander staat Herbert Mouwen's bespreking van het gedicht van de maand en een interview met de auteur van dat gedicht, Menno van der Beek.
Van Danny Degenaar verscheen een bundel in de Sandwichreeks en Annette van den Bosch interviewde hem.
Barwoutswaerder vertelt hoe hij de Pasen doorbracht.
Van alle tien deelnemers aan de tweede ronde van Meander's poëziewedstrijd voor jongeren staat er nu een interviewtje op de voorpagina van Meander.
In Mals groen staat Katrijn Jonckheere centraal.

Katrijn Jonckheere

Katrijn Jonckheere (1977) studeerde Germaanse talen. Ze begon anderhalf jaar geleden met dichten over schrijven. Nu staat ze in Mals Groen met zeven gedichten, waaronder 'Klaaglied om Agnes', dat o.a. geinspireerd is door het gelijknamige boek van Marnix Gijsen.




Meer gedichten van Katrijn Jonckheere in Mals groen.

Soms neemt een dichter veel hooi op zijn vork. Zoals Pablo Neruda, die met zijn Canto General de geschiedenis van het Zuid-Amerikaanse continent, van prehistorie tot aan zijn heden, vastlegde in poëzie. Zoals Nazim Hikmet, die in zijn Mensenlandschappen alle armen, boeren en gevangenen van Turkije een stem wilde geven. Beide bewonderenswaardige werken, maar de vraag is of ze wel zo geslaagd zijn. Door hun omvang is het des te moeilijker om consequent het hoge niveau vast te houden.
En soms neemt een dichter té veel hooi op zijn vork. Veel dunner en minder veelomvattend dan Canto General en Mensenlandschappen wil Joost Zwagerman in zijn bundel Roeshoofd hemelt het verhaal vertellen van enerzijds de doodzieke Roeshoofd en anderzijds het metafysisch warenhuis T-Mart ('Mekka, Walhalla, vindplaats van de Graal' aldus de achterflap) en de verbanden tussen die twee. Dat is nogal wat. Zelfs de achterflap is vermoeiend en dat is nog maar proza. De grote vraag is dan ook of Zwagermans poëzie sterk genoeg is om zo'n verhaal, dat in proza waarschijnlijk beter tot z'n recht zou komen, te vertellen.
Nu is Zwagerman een behoorlijke taalkunstenaar, dus hij weet er een eind mee te komen. De bundel kent verschillende tone of voices: het T-Mart gedeelte is experimenteel, slamachtig, origineel en vol neologismen. De leuke vondsten zijn hier niet van de lucht. In T-Mart spaart 'Attila Pokemon' (p. 9), straalt de 'blanke top der verkoop' (p.23) en koopt men dingen die men 'authentiek van horen hijgen' (p.23) kent. De tone of voice is hier bijzonder toepasselijk en schetst een duidelijk invoelbaar beeld van dit Warenhuis der Warenhuizen. Ook de verwijzingen naar illustere voorgangers zijn talloos: Lucebert, Paul van Ostaijen, Jan Engelman, Couperus, William Blake en Slauerhoff, ze komen allemaal voorbij.
De Roeshoofd-gedeelten zijn heel anders van stijl en taal. Veel vormvaster, rijmend, soms zelfs in sonnetvorm. Als om het onvermogen van zijn patiënt te illustreren, gebruikt Zwagerman hier kreupele taal. Zo erg, dat je je soms midden in een lied van Hazes waant:


Roeshoofds taal is vaker wel dan niet ronduit tenenkrommend, met name vanwege de rijmdwang en de onbeholpen zinsconstructies. Zwagerman redt het hier vooral op zijn naam, want de gedachte dat iemand als Zwagerman het wel zo bedoeld zal hebben en dat dit een functie moet hebben, dringt zich onvermijdelijk op. Desalniettemin maakt dit het lezen ervan niet een bijzonder prettige ervaring. Het feit alleen al dat het 'blijkbaar zo bedoeld' is en functioneel zal zijn, geeft aan dat de taal zelf hier tekortschiet.
De T-Mart stukken doen door hun speelsheid en flow een stuk aangenamer aan. Hier is het een en al taalshow. Ook hier dringt de gedachte aan functionaliteit zich op, maar dan vanwege de talrijke verwijzingen naar andere dichters en hun werk, naar filosofen en metafysica. Waar wil Zwagerman toch heen? Dat is een vraag die niet beantwoord wordt.
Goed, de oppervlakkige strekking van de gedichten is duidelijk. Het verhaal van T-Mart en Roeshoofd komt daarin wel tot zijn recht. De gedichten roepen daarnaast constant de vraag op naar de diepere laag, maar die laat zich niet of nauwelijks vinden. Zo wordt er, met name in de T-Mart sectie zoveel gespeeld met betekenissen en verwijzingen, dat je erin verdwaalt en uiteindelijk tot de conclusie komt dat het misschien allemaal wel niets betekent. Al is dat misschien ook wel weer functioneel en de bedoeling van de dichter.

Het probleem van Roeshoofd hemelt is dat je er je vinger maar niet op kunt leggen. Bedoeld en functioneel, of een mislukt taalexperiment? Als de betekenis van poëzie afwezig is, te 'groot' is of steeds wegglipt, blijft over de schoonheid van de taal. En ondanks de virtuositeit die Zwagerman soms aan de dag legt, redt deze bundel het daarop gewoon niet. De Roeshoofd-gedeelten zijn zoals gezegd vooral tenenkrommend; wellicht functioneel, maar toch... De T-Mart stukken zijn een stuk frisser en opwekkender om te lezen, maar vragen daarnaast ook veel van de lezer en zijn uiteindelijk too much. De taal slaat je om de oren, tot je voor Pampus ligt. Wie een knock-out-ervaring apprecieert, moet Roeshoofd hemelt maar eens proberen.

In Dichtersgesprekken zijn veertig gesprekken bijeengebracht die Marjoleine de Vos de afgelopen jaren voor NRC Handelsblad met collega-dichters voerde over een van hun gedichten. Alfabetisch van Robert Anker tot Ad Zuiderent, qua leeftijd van Hugo Claus (1929) tot Mark Boog (1970) en met een keuze uit bundels die vanaf 1993 verschenen, de meeste van rond 2000. Actueel werk dus. De Vos, van wie eerder de bundel bespiegelingen Nu en altijd (2000) en twee dichtbundels verschenen, Zeehond graag (2000, nominatie VSB Poëzieprijs) en kat van sneeuw (2003), richt zich in al haar gesprekken, hoe uiteenlopend al die dichters ook zijn, vrijwel uitsluitend op de voorliggende tekst en laat de persoon van de dichter zelf vrijwel geheel buiten beschouwing.
In haar inleiding schrijft zij – immers opgevoed met 'close reading' - een gedicht te beschouwen als een voorwerp van taal dat je om dicht bij het wezen ervan te komen, de onbenoembare, onzegbare, stille kern (datgene wat Vestdijk 'de glanzende kiemcel' noemde), best mag interpreteren en analyseren. Al zijn dichters zoals ze zelf zegt niet per se de beste interpreteten van hun werk, door middel van het stellen van veel waarom-vragen over allerlei inhoudelijke en vooral ook vormtechnische kwesties, probeert ze erachter te komen over hoe dat nu eigenlijk gaat, het schrijven van gedichten, en wat dat poëtische 'iets' is waar ze uit voortkomen.
Waarom die regel zo afgebroken? Waarom dat woord gekozen, waarom die witregel, waarom ontbreekt de komma, waarom hier die dubbele punt, waarom iets opgeschreven wat tegenstrijdig is, waarom dat enjambement? Saaie vragen allemaal, gesteld in keurige, wat afstandelijke gesprekken (alle dichters zijn 'u', De Vos gaat nooit over iets in discussie en laat weinig van haar persoonlijke voorkeuren blijken), maar ze geven de dichters alle ruimte, niemand krijgt het idee iets te moeten gaan verdedigen wat geen verdediging behoeft. Meteen al in het eerste stuk zegt Robert Anker 'dat het een misverstand is om te denken dat de dichter precies weet wat hij doet. Dat is niet zo – al is het op een bepaalde manier weer wel zo. Er zit in elk gedicht een raadsel dat ook de dichter niet op kan lossen.'
Veel dichters wijzen op het belang van muzikaliteit. Eijkelboom: 'Een gedicht moet muziek zijn en het moet beeldend zijn.' Gerbrandy: 'Ritme en klank, daar gaat het om.' Krol: 'Ritme vind ik heel belangrijk.' Anker: 'Het ritme doet zichzelf.' Claus: 'Een onnozel spel met klanken en begrippen, dat is toch ook een definitie van poëzie.' Opvallend veel dichters stellen zich al of niet gespeeld als kunstenaar bescheiden op. Claus: 'Ik ben een kleine rederijker.' Gerlach: 'Je kunt een gedicht niet bedenken, je kunt het vinden.' Gerbrandy: 'Ik ben een willoze slaaf van mijn inspiratie.' Enquist die zegt 'een beetje een naïeve werkwijze' te hebben.

In ieder gesprek toont De Vos zich een aandachtige, nauwkeurige vooral ook nuchtere lezeres, en de ondervraagde dichters reageren daar adequaat op. De gehele bundel is de moeite waard, maar een paar gesprekken springen eruit. Anneke Brassinga ('Een gedicht moet een kernzin hebben') speelt een scène uit haar gedicht 'Tuinman en Dood' na, C.O. Jellema laat niet ver voor zijn dood 'Kerkje van Fransum' echt tot leven komen en Anton Korteweg is in het gesprek over 'Wassenaarse Slag' weldadig relativerend.
Een aanwinst, deze verzameling.



Uitgaande van de vooronderstelling dat het lezen van gedichten 'een andere manier van denken' is, legden filosofe Ria van den Brandt en literatuurwetenschapper Bart Philipsen aan een groot aantal vakgenoten de vraag voor wat datgene wat poëzie 'doet' en 'teweegbrengt' te maken heeft met 'waarheid'. In negentien zeer diverse essays doen evenzoveel wetenschappelijk geschoolde, geleerde en zelfs hooggeleerde auteurs aandachtige pogingen de vraag naar poëzie en waarheid te beantwoorden, telkens aan de hand van een gedicht naar eigen keuze. In hun inleiding schrijven de samenstellers dat het lezen en interpreteren ervan gedichten de blijvende kans geeft 'te ontsnappen aan kooien van betekenisgeving', daarmee aangevend dat de poëtische waarheid in feite ongrijpbaar is. Vandaar ook de titel 'De waarheid waarover ik niets weet te zeggen', ontleend aan gedicht 'XVIII' van Arjen Duinker (Losse gedichten, Meulenhoff, 1990).
In zijn laatste verzamelbundel, Kost en inwoning (Bert Bakker, 2005), schrijft Gerrit Komrij: 'De academie en de poëzie, soms botert het, soms botert het niet. 't Is voor de academie moeilijk wennen dat je voor poëzie geen verstand nodig hebt.' Wel, hier botert het, en al bezondigen sommigen zich aan het gebruik van al te veel jargon en permitteren anderen zich weer veel geleerde uitweidingen, er wordt over Duinker, Andreus, Stitou, Lucebert, Gerhardt, Lehmann, Spinoy, Vekemans, Leeflang, Kopland, Jansma, Achterberg, Van Ostaijen, Vroman, Korteweg, Bloem en Vasalis beslist wél met verstand geschreven. Opvallend is met hoeveel ernst, eerbied haast, de teksten tegemoet getreden worden en hoe veel registers er op de waarheidsvinding, het doordringen tot de werkelijkheid, kunnen worden toegepast.
Er staan heel veel mooie stukken in deze bundel, zoals dat van Dirk De Schutter over 'JVHV' van Erik Spinoy, Jan Roelans over het debuut van Herlinda Vekemans, Elianne Muller over 'Psalm 139' van Anton Korteweg en vooral Paul van Tongeren over 'Januari' van Ed Leeflang en Mariëtte Willemsen over 'Archeologie' van Esther Jansma. 'Goede poëzie,' zegt Willemsen, 'poëzie die treft, drukt uit wat niet gezegd kan worden en dat op zodanige wijze dat we innerlijk vaststellen: zo is het.' Van Tongeren stelt dat als er iets is wat poëzie verbindt met waarheid, het wel de aandacht is, die het alledaagse van zijn vanzelfsprekendheid berooft om het als bijzonder te laten zien: 'de waarheid van het gedicht valt samen met de aandacht die het opwekt en waarvan het getuigt.'
In haar afsluitende beschouwing over 'Als daar muziek voor is' van Vasalis formuleert Ria van den Brandt de 'waarheid' die zij in dit gedicht aantreft als een bepaalde transparante geleider van bijzondere ervaringen en waarnemingen, een waarheidsbewustzijn dat de lezer als is het maar voor de duur van een strofe even met het bestaan verzoent, uittilt boven de vergankelijkheid.
Het geldt natuurlijk voor alle goede poëzie en dit boek maakt het overtuigend duidelijk.

Meer recensies

Bernlef brengt al het hogere, het 'grote onbekende', graag terug tot aardse, alledaagse proporties, die hij zin geeft door ze te isoleren al blijft daarbij altijd het besef aanwezig dat bestendigheid denkbeeldig is, omdat alles is onderhevig aan de 'ijlste slijtage'. De nieuwste bundel van deze 'denkende dichter' is Kiezel en traan. Bert van Weenen was van Bernlefs 'Uitgebalanceerde momentopnamen' onder de indruk. Lees hier zijn recensie.

Hannie Rouweler schreef al veertien dichtbundels en voegde daar onlangs Vogel op Steen aan toe. Atze van Wieren zocht in haar toegankelijke poëzie (Ik schreef dan maar weer een gedicht) ijverig naar gedichten die hem bevielen. Hier en daar in de bundel komt de echte dichter naar voren, constateert hij. Lees hier waar.

'Liefde naar haar laatste rustplaats'. Na eerder twee bundels in eigen beheer te hebben uitgegeven, Een leven lang eeuwigheid (1998) en Schemertijd (1999), komt Marianne Som nu bij de Brusselse uitgeverij De Distel met het sterk esoterische Requiem voor Joshua. Herbert Mouwen las de bundel en had moeite zich tot de gesloten wereld van de gnostiek toegang te verschaffen. Lees hier zijn bespreking.


Proza

Jacqueline Zirkzee verdiende met haar eerste roman Mykene (2001), waarin elementen uit de oude Griekse mythologie en geschiedenis zijn verweven tot een romantisch en avontuurlijk verhaal, een beurs van de Stichting Fonds voor de Letteren. Dat leverde een in de vroege middeleeuwen gesitueerde roman op over de liefdesgeschiedenis van Tristan en Isolde.
Lees hier de bespreking door Yves Joris.

Hero Hokwerda verzamelde vrijwel alles wat er in de Nieuwgriekse literatuur over de joden van Thessaloniki is geschreven en bracht het bijeen in de kloeke bloemlezing Gioconda. Tot hun deportatie door de Duitse bezetter in 1943 vormden de joden de grootste bevolkingsgroep van de stad en was het joods-Spaanse dialect waarvan zij zich bedienden, het ladino, de meest gehoorde taal. Bijna 48.000 joden werden weggevoerd, slechts 2500 keerden er na de oorlog terug. Het betekende het einde van Thessaloniki als multiculturele stad.
Kees Klok spreekt van 'een indrukwekkend monument'. Lees hier zijn bespreking.

Wedstrijd 'School De Meander'

1
Na de bestorming van de hemel wilde Zeus dat de mensen een toontje lager zouden zingen.
Weet echter dat de drie seksen nog waren verenigd. Drie seksen? Jawel, drie seksen. Naast man & vrouw was er ook de manvrouw. Je had dus man-man, man-vrouw en vrouw-vrouw, elk koppel als één geheel. Zij allen waren bolrond en hadden vier handen, vier benen, vier oren, twee schaamdelen maar slechts één schedel, een schedel met aan twee kanten een gezicht. Ze liepen rechtop en als ze hard renden, zetten ze zich af met hun acht ledematen en maakten salto's zoals acrobaten doen. Ze waren rond omdat de mannelijke sekse oorspronkelijk afstamde van de zon, de vrouwelijke van de aarde en de sekse die van beide iets had stamde van de maan, omdat ook de maan iets van beide heeft. De mensen waren verschrikkelijk sterk en energiek, bovendien hadden ze een enorm zelfbewustzijn, en zo kwamen ze er toe om een aanval te ondernemen op de goden in de hemel. Zeus besloot de mensen bij wijze van straf zwakker te maken door ze doormidden te snijden (Arrrgh, nee niet doormidden! Heb meelij, heb meelij!). Nadat hij deze dramatische beslissing had uitgevoerd en het oorspronkelijke menselijk lichaam doormidden was gesneden, verlangde elke helft wanhopig terug naar de ander helft, en zij zochten elkaar op. Dan sloegen ze de armen om elkaar heen en grepen elkaar beet in hun verlangen om tot eenheid te groeien. Zo lang geleden dus is in de mensen de liefde voor elkaar ontstaan. Die liefde brengt ze in hun oorspronkelijke gedaante bijeen en probeert van twee één te maken om zo de menselijke natuur te herstellen en te genezen.

2
De (verliefde) melancholicus is degene die altijd al bij voorbaat rouwt, die rouwt om de mogelijkheid van het verlies, die rouwt omdat hij nooit werkelijk, nooit volledig, iets heeft. Iets hebben, voor hem, zou betekenen dat hij het nog onmogelijk kan verliezen. Wat de wanhopige verliefde eigenlijk zou willen is het liefdesobject opeten zonder dat het daardoor vernietigd wordt, een soort doorslikken zonder kauwen en zonder vertering, want de melancholicus is de minnaar die maar één keer wil beminnen en die dus, zelfs in het fortuinlijke maar hoogst onwaarschijnlijke geval van even exclusieve wederliefde, wel compleet verlamd moet worden door de gedachte aan het mogelijke verlies van zijn object.
De melancholicus lijdt aan de angst tot verlies. Door ontroostbaar te worden maakt hij zichzelf in zekere zin ook onkwetsbaar: niets vanuit de buitenwereld kan hem nog ongelukkig maken, hij is het vanzelf al, uit zichzelf al - en hij klampt zich aan zijn lijden vast als aan het enige, volstrekt enige, dat niemand buiten zijn wil kan ontnemen. De pijn komt voor de melancholicus het object vervangen, ze wordt voor hem zijn eerste en zijn laatste, zijn dierbaarste object, oneindig beter, oneindig verkieselijker dan elk reëel object.
De vader, de moeder en het verlies. Het menselijk verlangen is een verlangen om terug te keren, maar terugkeren naar wat en over welk verlies gaat het? Volgens Freud wil het levend wezen vóór alles terug naar de volkomen spanningsloze toestand van de dood. Wat verloren werd is het Nirwana, die vreemde zelfgenoegzaamheid zonder zelf, als enige toestand van absolute veiligheid waar alleen wie niets heeft ook onmogelijk iets kan verliezen. De diepste motivatie van het leven is de onwil, het verzet om in beweging te komen, de angst om risico's te nemen. (Freud kwam hier later gedeeltelijk op terug, maar waarom zou je van zoiets moois terug willen komen?) Zelfs als dit onzin is dan is het machtige onzin.
De opperste zelfgenoegzaamheid voor het levende wezen is de toestand van volkomen passiviteit, waarin men, om zo te zeggen, zelfs niet meer moet eten om geen honger te hebben, waarin men geen honger meer kán hebben en dus al niet meer echt leeft.

3
'Dat poëzie de eenheid tussen taal en wereld, en daarmee tussen geest en lichaam wil herstellen, is een gedachte die ten grondslag ligt aan menige literatuurwetenschappelijke theorie. Jan de Roder heeft er in Het schandaal van de poëzie (1999) op gewezen dat goede poëzie soms een neiging tot betekenisloosheid vertoont, die wellicht voortkomt uit de rituele oorsprong van taal en literatuur. Of die neiging tot betekenisloosheid nu inherent is aan gedichten zelf of eerder een gevolg is van het leesproces, in ieder geval is het een feit dat enerzijds veel dichters de poëzie uit de klank en het ritme laten voortkomen, en anderzijds tal van lezers zich graag auf Flügeln des Gesanges laten meevoeren zonder zich al te veel van de betekenis aan te trekken. (...)
Fascinerend is de theorie van de Amerikaan Amittai F. Aviram, die in Telling Rhythm (1994) heeft betoogd dat de betekenis van een gedicht gezien moet worden als allegorie van de sublieme kracht van het ritme. Het is dus niet primair de inhoud waarom het gaat, maar het ritme. (...) Toch is het een spannend boek, omdat Aviram aannemelijk maakt dat ritme - en ik zou daar andere fysieke aspecten van de taal aan willen toevoegen - appelleert aan duistere regionen in de ziel die herinneren aan hetzij een cultuurperiode waarin het Dionysische nog niet door het Apollinische was getemd, hetzij die fase in onze persoonlijke ontwikkeling waarin we nog geen onderscheid maakten tussen onszelf en de moeder die ons zoogde. Dit zou betekenen dat iedere dichter steeds opnieuw probeert door middel van een in hoge mate cultureel bepaald artefact die cultuur uit te wissen om terug te keren tot een animale oertoestand. Dat is een paradoxaal gegeven.'

-
Dit artikel is onaf. Het bestaat uit drie prangende onderdelen, drie teksten van drie begaafde schrijvers waarvan er twee door mij bewerkt. De onderdelen vertonen weliswaar overeenkomst maar willen niet tot een eenheid versmelten, wellicht omdat de muziek ontbreekt. Ja, ik had de woorden aaneen moeten rijgen op de klanken van Satie.

Literatuur:
Gerard Koolschijn Plato, symposium Amsterdam 1980 (tekst 1)
Patricia de Martelaere Een verlangen naar ontroostbaarheid Amsterdam 1993, negende druk 2003
Piet Gerbrandy Tochtig wrenschen, zelfverslensen. de sublieme taal van Willem Bilderdijk uit: Tirade 407/2005 nr. 1 citaat blz 10-11 (tekst 3)

De tekst van Piet Gerbrandy is een citaat uit het genoemde tijdschrift. De twee andere teksten werden goeddeels gevormd door uit hun context gehaalde citaten uit de genoemde werken.

Tien vogels in de lucht
Digitalis

Ik moet bekennen, ik ben bang. Sinds een week durf ik mensen geen hand meer te geven. Dat is uiterst lastig. Op straat ontloop ik bekenden, kijk gewoon de andere kant op als ik merk dat ze mij zien. Soms lukt dat niet. Zoals Peter laatst, die op me af kwam, zijn ene hand op mijn schouder legde en zijn andere wel tien seconden wapperend voor mij in de lucht hield. Met een lach en een por met mijn elleboog kon ik me er vanaf maken. Ik vrees een volgende keer.
Ik besluit niet meer naar buiten te gaan, geen mensen meer te bezoeken. Op mijn werk zal het nog wel gaan. Albert is zo bijziend als de pest. Die zal er niets van merken. Carla van administratie is twee weken op vakantie, daar zal ik voorlopig ook geen last van hebben. Ten Boone ten slotte is alleen maar geïnteresseerd in cijfers, harde cijfers. Het moet hem duizelen, van berekeningen, prognoses, winstcijfers. Zolang ik hem die overleg, zal hij zelfs een been niet missen.
Nee, dan Liesbeth, mijn vrouw. Eens zal zij er achter komen. Elke dag dat ze het niet ontdekt beschouw ik als een gewonnen dag. Ze had verbaasd naar het verband gekeken. Ongelukje op het werk, zei ik. 'Dokter?', vroeg ze. Ik knikte. Om vervolgens heel stom te zeggen dat het niks voorstelde en dat het er volgende week af mocht.
Gelukkig was ze net bij haar moeder toen de politie aanbelde. Of ze even binnen mochten komen. 'Waarom?', vroeg ik. Om een paar vragen te stellen.
Ik wist ze op de stoep te houden. De vragen hadden niets met mij van doen. Pff, een man aan de overkant die vannacht was neergestoken. Of ik een verdacht geluid had gehoord. Nee, geen verdacht geluid gehoord. Tot ziens, beste dienaren der wet. Ja, ik zal bellen wanneer me iets te binnen schiet.

Ik kijk naar een film. Mulholland drive, heet ie. Ik kan er geen touw aan vastknopen. Mijn hand doet zeer. Ik loop naar de keuken en laat er koud water overheen stromen. Het dooft de pijn een beetje.
Ik schenk mezelf een rode wijn in, in een limonadeglas. Bah, heeft Liesbeth weer een Zuid-Afrikaanse Droë Rooi gekocht. Smaakt voor geen meter. Iets pittigers dan, daar ben ik nu beslist aan toe. Een jonge jenever, in hetzelfde limonadeglas. Ha, dat brandt heerlijk weg in mijn keel.
Ik zak terug op de bank. Die dinsdagavond ja. Het regende pijpenstelen toen ik bij Van Dam aanbelde. Clair opende de deur, met een glimlach. Ik had op mijn hoede moeten zijn, juist door die glimlach, maar ik zat met mijn gedachten te veel bij wat ik tegen Van Dam zou zeggen.
Het rook muf in zijn kamer. Van Dam keek me aan met een blik waaraan niets te ontdekken viel. Zou hij argwaan koesteren? Hij liet het in ieder geval niet blijken.
Ik nam plaats op de stoel tegenover hem, zonder daarvoor uitgenodigd te zijn. Het leek me het beste. Van Dam stak een sigaret op en keek mij door een wolkje rook met samengeknepen ogen aan.
'Heb je het geld bij je?' , vroeg hij langzaam.
Ik keek half naar achteren, waar Clair stond. Ze keek strak naar mij terug. Van haar hoefde ik geen medewerking te verwachten, concludeerde ik.
' Eh, volgende week krijg je alles.'
' Volgende week is te laat.'
' Geef me nog drie dagen, dan heb ik het echt, dat beloof ik je' , smeekte ik.
Van Dam zei niets, inhaleerde nog eens diep en blies de rookwolk met opzet in mijn richting.
' Goed, ik heb een voorstel, ik geef je een onderpand.'
Het was eruit voor ik er erg in had. Een onderpand? Wat zou ik moeten geven? Mijn trouwring zou niet genoeg zijn. Te weinig waarde.
' Hahaha' , bulderde hij, ' je hebt niets, man.'
' Ik zit ook niet aan iets materieels te denken' , zei ik, ' maar meer aan eh ... iets dierbaars.'
' Zoals wat?'
Ik raakte in paniek. Wat zat ik hier te raaskallen? Iets dierbaars? Waar was ik mee bezig? Wilde ik Liesbeth soms weggeven voor een nachtje, zoals in die film met Robert Redford?
' Nou, gewoon iets van mezelf.'
Er verscheen een glimlach om Van Dams mond.
' Iets van jou, waarmee je bijvoorbeeld aan mijn lieve Clair hebt gezeten?'
Het zweet brak me uit. Nee, dat niet.
' Mijn vinger bijvoorbeeld' , gooide ik er in één keer uit.
' Hm, je vinger. Ja, laten we dat doen. Je middelvinger dan natuurlijk, die grote stouterik van jou.'

De bel gaat, ik durf niet open te doen. Ik gluur langs het gordijn naar buiten, maar zie niets.
De bel gaat opnieuw. Ik verstijf. Laat mij met rust, denk ik. Laat mij nog één avond zonder zorgen doorbrengen. Ik kan toch zo niet open doen, in deze toestand.
Als de bel voor de derde keer overgaat, stap ik ineens op de deur af. Dan moet de hel maar losbarsten, laat het zo zijn.
Ik kijk in de lieve ogen van Clair.
' Jij hier?'
' Ik wilde je zeggen hoe het mij spijt' , zegt ze.
' Dat het jou spijt? Na alles wat ik jóu heb aangedaan?'
' Ik heb je in een lastig parket gebracht. Dat was niet mijn opzet. Ik wil het goedmaken. Kijk, wat ik heb meegebracht.'
Ze houdt een klein tasje omhoog.
Ik kijk haar kennelijk verbaasd en niet-begrijpend aan, want ze knikt veelzeggend:
' Hier zit alles in.'
Nog altijd verbouwereerd laat ik haar binnen. Ze neemt als vanzelf plaats op de bank. Precies op de plek waar Liesbeth altijd zit.
Ze doet haar tasje open. Een wit pakketje komt tevoorschijn. Langzaam rolt ze het verband er af. Als de inhoud bijna zichtbaar wordt, val ik flauw.

' U mag vanmiddag naar huis' , roept de verpleegster opgewekt.
Ik kijk naar mijn hand. Alles ziet er perfect uit, ook mijn middelvinger.
' Rust maar goed uit de komende dagen. Dat zult u nodig hebben na zo'n narcose. We dachten dat u nooit zou ontwaken.'
' Eh, wat is er eigenlijk met me gebeurd, zuster?'
' Weet u dat niet meer? U had zich gesneden in uw vinger en een bloedvergiftiging opgelopen.'
Ik knijp in mijn vingers, één voor één. Bij de middelste voel ik niets. Nog een keer knijpen, nu keihard. Weer niets. Verrek, vloek ik hardop. Met een zucht laat ik me terug in de kussens vallen.
' Het was me wel een werk zeg. Heeft de dokter het niet keurig gedaan? Ziet er uit als echt, toch?
En trouwens, noem me geen zuster. Mijn naam is Clair.'

Literaire Boeken Top 10

Mijn soevereine liefde - T. Lieske Knielen op een bed violen - J. Siebelink In Europa - G. Mak Sonny Boy - A. van der Zijl Zonder mij - P. Claudel De eeuw van mijn vader - G. Mak Gods callgirl - C. van Raay Zolang er leven is - R. Dorrestein Grijze zielen - P. Claudel Kort Amerikaans - J. Wolkers

De Boeken Top 10 is gebaseerd op de verkopen van boekhandel 'Het Verboden Rijk' te Roosendaal in de periode 24 maart t/m 6 april 2005.

It Literêr Sirkwy
Van 10 april tot en met 1 mei 2005 vindt It Literêr Sirkwy plaats. Twintig schrijvers, dichters en performers waaronder Elmar Kuiper, Hein Jaap Hilarides, Ronald Jan Fokkema en Jabik Veenstra brengen op zes podia verspreid over Friesland hun werk voor het voetlicht. Een open podium biedt ruimte aan andere schrijvers en/of dichters om voor te dragen uit eigen werk. Zondag 10 april wordt om 17.00 uur in de Lichtboei te Harlingen het startschot gegeven. Op 14 april om 20.00 uur in de Irish Pub te Sneek, 18 april 20.00 uur in het Posthuis Theater te Heerenveen, 22 april 19.30 uur in de Openbare Bibliotheek te Franeker, 24 april om 17.00 uur bij Jaep meems te Twijzelerheide. De manifestatie wordt op zondag 1 mei om 20.00 uur afgesloten in Theater Romein te Leeuwarden. Overal vrije toegang. Website: http://members.chello.nl/s.wijngaarden2/literersirkwy

Fries dichttalent bij Jambe
Literair Café Jambe organiseert op zondag 17 april een poëzieprogramma met de Friese dichtersgroep, bestaande uit Tsead Bruinja, Albertina Soepboer, Jabik Veenbaas, Abe de Vries, Anne Feddema en Cornelis van der Wal. De muziek wordt verzorgd door dichter/muzikant Hein Jaap Hilarides met eigen boogie woogie. Aanvang 14.00 uur. Café-restaurant Royal, Voldersgracht 10 te Delft. Toegang 4 Euro. Website: www.jambedelft.com

Tsead Bruinja bij Demodokos
Boekhandel Demodokos aan de Reestraat 24 te Amsterdam nodigt iedere maand een dichter uit als dichter van de maand. De dichter leest in die maand verschillende keren voor en een gedicht wordt in een gelimiteerde oplage uitgegeven. Deze maand is dat Tsead Bruinja. Donderdag 14 april om 20.00 uur is Bruinja er samen met F. van Dixhoorn en Abe de Vries en zaterdag 23 april 15.00 uur samen met Jan Baeke en Jan-Willem Anker. Op donderdag 28 april om 20.00 uur Tsead Bruinja en Diana Ozon (dichter van de maand mei).

The Open Stanza
Zondag 17 april vindt de verhuizing plaats van The Open Stanza naar het Nachttheater Sugar Factory aan de Lijnbaansgracht 238 in Amsterdam. Naast optredens van dichters en schrijvers bevat de eerste 'Sugar Show' live muziek van songwriter en zangeres Rina Mushonga. Aanvang 20.00 uur. Bij Volta aan de Houtmankade 336 te Amsterdam vindt op donderdag 21 april om 21.00 uur de speciale 'Farewell Stanza' plaats met de Britse dichter Ruth O'Callaghan en dichters R. McNolty (IRL) en Philip Fokker (NL). Reguliere bezoekers zijn al bekend met verhalenverteller en dichter Sahand Sahebdivani die ditmaal live optreedt in het muziekduo Sahand & Barak. Naast The Open Stanza faciliteert wordsinhere workshops voor creatief schrijven, publiceert het internationale literaire tijdschrift Versal en werkt wereldwijd samen met andere schrijversorganisaties ter aanmoediging van het artistieke landschap in Nederland. Info: www.wordsinhere.com

Het Hoge Woord
In Het Hoge Woord zijn op dinsdag 26 april om 20.30 uur Judith Herzberg en beeldend kunstenaar en schrijfster Miek Zwamborn te gast. Van Herzberg verscheen eind 2004 een nieuwe dichtbundel. Miek Zwamborn is een nieuwkomer in de literatuur. Zij schreef een boekje getiteld Vallend houtover een tuin die onderhouden wordt door twee mensen. Winkel van Sinkel, Oudegracht 158 te Utrecht. De toegang is gratis.

ZinderZlam!
Voordrachtwedstrijd voor dichters op zondag 24 april 2005. Aanvang 14.00 uur. De toegang is gratis. Wie de mooiste poëzie voordraagt wint niet alleen de hoofdprijs van 100 Euro en een plaats in de finale, maar ook de mogelijkheid om het gedicht door muzikant Phinx op muziek te laten zetten. Behalve een jury oordeelt het publiek ook over de gedichten. Site: www.poeziecircus.nl

Literaire agenda Groningen
Op boekenlezers.web-log.nl/ wordt aangetoond dat Groningen een levendige literaire stad is. De literaire agenda voor de maand april vermeldt maar liefst 22 evenementen. Maandelijks terugkerende bijeenkomsten als de Dichtclub in Café Marleen en Proza Proeven in de Usva staan hierop vermeld. De agenda maakt verder melding van boekpresentaties, lezingen en andere activiteiten.

TEN MINSTE HOUDBAAR TOT:
14/04/05 - Gedichtenwedstrijd Utrechts Nieuwsblad/Amersfoortse Courant. De winnaar leest voor tijdens de Literaire Revue van de Zwoegende Boezems 23 april in Tivoli, Utrecht. Selectie van inzendingen komt in de krant. Insturen naar Xcultuur@un-ac.nlX (de letters X uit dit adres verwijderen!) of UN/AC, t.a.v. redactie cultuur, postbus 500, 3990 DM Houten ovv. Gedichtenambulance.
15/04/05 - jaarlijkse Guido Wulms-prijs voor poëzie - meer info:www.eyes-e-tools.com//update/pages/stt_info6.asp?seq=40282&custid=116
15/04/05 - Hendrik Prijs-Prijs voor korte verhalen - meer info: www.eyes-e-tools.com//update/pages/stt_info6.asp?seq=40282&custid=116
Datum onbekend - Verhalenwedstrijd Webregio. Thema Verleiding. Max. 1.500 woorden. Per mail insturen XVerhalenwedstrijd@WebRegio.nlX (de letters X uit dit adres verwijderen!) Resp. 125,- Euro en 50 Euro aan boeken te winnen bij boekhandel Stumpel, Hoorn.
15/04/04 - De bekende Albert Cuypmarkt in Amsterdam bestaat honderd jaar. Op 2 juni verschijnt een gedichtenbundel over de markt. Gedichten over de Albert Cuyp (min. 4 en max. 40 regels) inzenden naar Xalbertcuyp@xsaga.nlX (de letters X uit dit adres verwijderen!) of Xsaga/Albert Cuyp, Amsterdamseweg 204, 1182 HL Amstelveen. De tien winnende gedichten komen in de bundel.

Grand Hotel Europe
Wees voorbereid op een literair Rendez-vous in Brussel. Dit van vrijdag 15 april tot zondag 24 april. Brussel nodigt tien dagen lang vooraanstaande auteurs uit binnen- en buitenland uit. Dit internationale festival is aan zijn tweede aflevering toe en krijgt Grand Hotel Europe als naam van deze editie, het hotel als metafoor voor de internationale ontmoeting. Met Philippe Besson, Peter Esterhazy, Jef Geeraerts, Alan Hollinghurst, Christoph Ransmayr, Danièle Sallenave, Frank Westerman en vele anderen. Grand Hotel Europe krijgt onderdak in het internationale literatuurhuis Passa Porta en het Paleis voor Schone Kunsten.Meer info: www.grandhoteleurope.be

DRUKsel
De data 16 en 17 april zijn hoogtijdagen voor alle lezers. In Gent wordt DRUKsel georganiseerd: dé beurs van boekenmakers, bibliofiele drukkers en kleine uitgevers. Met onder andere boekpresentaties en lezingen van Alfred Schaffer, Peter Holvoet-Hanssen en Saskia de Jong. Gedurende de beurs is er een tentoonstelling van topstukken uit de bibliotheek van het PoëzieCentrum en daarnaast nog een tweede tentoonstelling rond recente publicaties van de Belgische typograaf Louis Van den Eede. Meer info en uitgebreid programma: www.druksel.be.



Het nieuws werd samengesteld door Jan Boonstra en Tine Moniek.

Nieuwsberichten voor Meander 265 van zondag 24 april dienen uiterlijk dinsdag 19 april in ons bezit te zijn. Stuur geen attachments mee.
Berichten kunnen worden gestuurd aan Xnieuws@meandermagazine.netX (de letters X uit dit adres verwijderen!)