Meander * Mals groen * Floris Schillebeeckx

Floris Schillebeeckx (1982) studeert Kleinkunst bij Studio Herman Teirlinck in Antwerpen. Daarnaast is hij dichter. Hij publiceerde onder andere in het Vlaamse tijdschrift Eneris.

Annette van den Bosch stelt Floris Schillebeeckx enkele vragen.

(klik voor grotere foto)

Wat of wie is je inspiratiebron ?
Eigenlijk alleen mijn persoonlijke ervaringen, in welk beeld ik ze ook vorm geef. Het lijkt mij overmoedig het over iets anders te hebben. Maar tot ‘persoonlijke ervaringen’ reken ik dan alles wat via mijn lichaam is gegaan. Het is een soort verteringsgedachte.
Een groot zelfbewustzijn vind ik noodzakelijk voor creativiteit. Wie zichzelf niet kent kan zich ook niet uitdrukken in een werk dat los van hem komt te staan. Er is geen vonk. Er is hooguit iemand al jaren bezig twee stukjes hout tegen elkaar aan te wrijven. Anders is schrijven een handeling zonder scheppend te zijn.
Ik vind niet dat poëzie over poëzie mag gaan of over de taal. Taal is een middel waarmee de in de wereld aanwezige poëzie kan uitgedrukt worden maar voor mij nooit een thema. Ik vertrek dus ofwel vanuit een emotie die ik vorm tracht te geven, ofwel vanuit een concept waar ik gevoel in investeer. Wanneer ik dit niet zou doen zou ik geen enkele noodzaak ervaren om te schrijven. Ik ben beginnen schrijven als kind in dagboeken, allemaal erg therapeutisch, maar daar ligt wel de kern van wat schrijven voor mij is. Het werkt voor mij als een catharsis. Het is een zoeken naar beheersing van het leven dat ik pas aanvaard in al zijn wisselvallige gruwelijkheid wanneer ik het opschrijf. Vanuit het schrijven zelf ontstaan bij mij gedachten en verbanden tussen mezelf en de dingen om mij heen. Door aan die verbanden te werken creëer ik een blik, een manier van kijken en die maakt uiteindelijk de realiteit uit want er is niets buiten mijn hoofd dat ik kan zijn of ervaren. Ik geloof dus dat de literatuur en eender welke andere kunstzinnige uiting betekenis aan het leven geeft of beter gezegd de betekenissen die in het leven aanwezig zijn opmerkt en aanduidt. Dit verbreedt de ervaringswereld van de maker en zo ook de emotionele en intellectuele intensiteit van zijn leven. Het interesseert me dan ook niet echt of dat bij de lezer allemaal het geval is. Ik schrijf nooit voor een publiek. Dat zou ik behaagziek vinden. Ik geloof er wel in dat wanneer de emotionele en intellectuele inzet van de schrijver hoog genoeg is dat dat bij de lezer ook overkomt. Dat is dan het soort naïeviteit dat ik nooit wil verliezen.
Naast deze uiteg ben ik erg geïnteresseerd in de films van Fassbinder, Bergman en Von Trier; de muziek van Costello, Keith Jarret, Kurt Weil en Brecht, Sjostakovitsch en de Evil Superstars; de boeken van Saramago, Hemingway, Oë, Dostojevski en Kundera; de theaterstukken van Euripides, Elliot, Tsjechov, Beckett,… en omdat ik hem binnenkort ga spelen ook Mamet ; en geef ik toe dat er nauwelijks dichters zijn die ik graag lees maar vooral gedichten.

Waarom kom je dan toch naar buiten met wat je doet?
Om de dialoog op te zoeken. Om een deelgenoot te vinden. 'Eiland ik' is een oude cyclus van mij en gaat –ik merkte dat achteraf pas- voortdurend over een onvermogen tot communicatie. Het is iets waar ik nog steeds mee worstel. Hoe ouder ik word, hoe minder het me lukt begrepen te worden. Ik word meer en meer teruggeworpen in een alleen zijn te midden van iedereen. Hoe groter het verleden, hoe minder partners in crime. Uiteraard ben ik al fantastische medestanders tegengekomen maar de brug naar de ander blijft groot. Met teksten, muziek, theater,… hoop ik iets te kunnen tonen dat ons in een detail opeens verbindt. Als ik lees is het altijd alsof er iemand naar me glimlacht. Daarom schrijf ik ook (om te leren lachen).

Heeft je studie invloed op je werk?
Absoluut. Ik weet dat poëzie schrijven op het vlak van taal niets met theater of met liedjes te maken heeft. Het is van nul beginnen. Als je liedjes schrijft zoals gedichten zal de muziek ze belachelijk maken en ontkrachten. De performance van poëzie is het papier en eventueel het voorlezen. Bij liedjes moet je voortdurend tegen een door de muziek geïnstalleerde gevoelssfeer in gaan schrijven. Het is een voortdurende evenwichtsoefening tussen pathetiek en gekunsteldheid. Teveel abstracties en beelden zingen wordt op den duur belachelijk en mist elke rechtstreeksheid en hoewel muziek meer pathos vergeeft dan poëzie is teveel gevoel vaak tenenkrullend ten zij het op leven en dood gebracht wordt. Het theater heeft vooral meerstemmigheid teweeg gebracht in mijn later werk. Ik vond het zalig ineens meerdere stemmen in mij te kunnen laten spreken. In de nummers die ik tegenwoordig maak zijn telkens drie à vier verschillende mensen aan het woord en in mijn gedichten loopt ook meer volk rond dan ik alleen.
Voor de rest dwingt het theater en de muziek automatisch een andere manier van kijken af. Ik kan gemakkelijker de dingen die ik maak loslaten om ze vooruit te helpen.

Ik las een aantal gedichten met wat herhalingen erin. Hoe werkt herhaling voor jou, wat doet het?
De herhaling is wat men op theater een abstract décor zou noemen. Het werkt als de conventies : 'iedereen geeft elkaar een hand en dan hebben we een kring' of 'gooi maar op zolder'. De herhaling kan alles met alles verbinden en samenbrengen in zijn schijnbare logica. Het is een soort literaire plek waarop alle associaties kunnen samenkomen.
Ten tweede suggereert de herhaling altijd de tijd en de seizoenen of wat men het rad en de eeuwige terugkeer zou kunnen noemen. Het suggereert van nature uitzichtloosheid, noodlottigheid en daardoor ook berusting en bescheidenheid ten op zichte van de wereld. Ik vind het de antipool van macht, het uitroepteken. De herhaling vindt plaats waar het uitroepteken wil ingrijpen.

Floris Schillebeeckx
Sprookje, er is eens. 1. Genesis Wit doek eist schilder. Zijn linkerhand wordt vastgehouden door een meisje dat glimlacht. Zijn rechterhand schildert de zee. Zee eist strand. Strand eist spelende kinderen. Hij denkt : 'Als ik haar kus kust iedereen elkaar.' 2. Liefde Lichaam dat te weinig werd gestreeld heeft handen die niet durven en zwaaien met biljetten om te aaien aan zichzelf toen ze nog jong. Handen herhalen Hun gedroomd verleden. Jongetje ligt naakt te mooi te mager op bed en buik de armen wijd de benen in elkaar verstrengeld. Hij weet : 'Als ik liefde geef Heb ik er zelf geen meer.' 3. Museum at home Plastieken doos met raam zonder landschap en infrarood lichtje dat voortdurend op ons richt. De televisie staat uit. De dichter weent kijkt naar zichzelf legt zijn haar en zijn verdriet goed. 4. Penseelstreek/litteken Zijn linkerhand wordt gebroken Door een meisje dat weent. Hij wordt bang zijn ogen draaien weg en alle schoonheid vlucht mee. Zijn rechterhand schildert de storm. Beelden worden vlekken die beelden in zich dragen. 5. De blijde boodschap: medelijden Hand wrijft over haar jongetje. Mond drukt zich even op voorhoofd. Handen leggen deken om hem heen en koken soep. Ze denken lief. Ze denken mama. Het jongetje kruipt op het doek van de schilder, denkt 'Hollywood, here I come’, roept : « Ik heb pijn ! » Hij steekt zijn handen in de lucht alsof hij wint en toont de gaten van de pikken en het geld dat erdoor valt. 6. Tsoenami Zijn linkerhand is leeg. Zijn rechterhand legt het penseel weg en wrijft wat nagelaten lippenstift van zijn wang. Hij ziet de stilte voordien denkt : 'geluk heeft geen toekomst'. De kinderen rapen talrijk vis. Ze lachen. Ze denken aan barbecue. Ze gooien ermee naar elkaars kop. Het jongetje, afwijkend blij dat hij alleen en niemand anders weet wat niet gebeurt. Hij is de enige slotzin op het doek dat bevroren ligt in hier, bevroren ligt in nu. De kader kan het geluk net afbakenen. 7. Seven De televisie ontploft, denkt : 'Realiteit'. en schenkt de vissen terug het water om op dood te liggen. We weten dat de kinderen gestorven zijn maar ze houden niet op te vergaan. En toen gebeurde het dat het jongetje over het water liep Omdat hij met zijn verdriet een dwingende afspraak had en hij haast zich naar Europa, naar de dichter. Samen zitten ze aan tafel kijken elkaar aan en uit. Het jongetje vraagt de dichter om wijn en champagne. Het wordt in een aquarium gegoten en het jongetje zwemt erin en vraagt de dichter : « Duw mij onder». Terwijl de dichter hem verdrinkt glimlacht het jongetje voelt de handen van zijn vrienden die klappen en hem opheffen voelt de handen die hem schrijven en hem doden om te helpen en de dichter weent voor het eerst zonder zichzelf ook maar te zien.		Floris Schillebeeckx (1982) studeert Kleinkunst bij Studio Herman Teirlinck in Antwerpen. Daarnaast is hij dichter. Hij publiceerde onder andere in het Vlaamse tijdschrift Eneris. Annette van den Bosch stelt Floris Schillebeeckx enkele vragen. (klik voor grotere foto) Wat of wie is je inspiratiebron ? Eigenlijk alleen mijn persoonlijke ervaringen, in welk beeld ik ze ook vorm geef. Het lijkt mij overmoedig het over iets anders te hebben. Maar tot ‘persoonlijke ervaringen’ reken ik dan alles wat via mijn lichaam is gegaan. Het is een soort verteringsgedachte. Een groot zelfbewustzijn vind ik noodzakelijk voor creativiteit. Wie zichzelf niet kent kan zich ook niet uitdrukken in een werk dat los van hem komt te staan. Er is geen vonk. Er is hooguit iemand al jaren bezig twee stukjes hout tegen elkaar aan te wrijven. Anders is schrijven een handeling zonder scheppend te zijn. Ik vind niet dat poëzie over poëzie mag gaan of over de taal. Taal is een middel waarmee de in de wereld aanwezige poëzie kan uitgedrukt worden maar voor mij nooit een thema. Ik vertrek dus ofwel vanuit een emotie die ik vorm tracht te geven, ofwel vanuit een concept waar ik gevoel in investeer. Wanneer ik dit niet zou doen zou ik geen enkele noodzaak ervaren om te schrijven. Ik ben beginnen schrijven als kind in dagboeken, allemaal erg therapeutisch, maar daar ligt wel de kern van wat schrijven voor mij is. Het werkt voor mij als een catharsis. Het is een zoeken naar beheersing van het leven dat ik pas aanvaard in al zijn wisselvallige gruwelijkheid wanneer ik het opschrijf. Vanuit het schrijven zelf ontstaan bij mij gedachten en verbanden tussen mezelf en de dingen om mij heen. Door aan die verbanden te werken creëer ik een blik, een manier van kijken en die maakt uiteindelijk de realiteit uit want er is niets buiten mijn hoofd dat ik kan zijn of ervaren. Ik geloof dus dat de literatuur en eender welke andere kunstzinnige uiting betekenis aan het leven geeft of beter gezegd de betekenissen die in het leven aanwezig zijn opmerkt en aanduidt. Dit verbreedt de ervaringswereld van de maker en zo ook de emotionele en intellectuele intensiteit van zijn leven. Het interesseert me dan ook niet echt of dat bij de lezer allemaal het geval is. Ik schrijf nooit voor een publiek. Dat zou ik behaagziek vinden. Ik geloof er wel in dat wanneer de emotionele en intellectuele inzet van de schrijver hoog genoeg is dat dat bij de lezer ook overkomt. Dat is dan het soort naïeviteit dat ik nooit wil verliezen. Naast deze uiteg ben ik erg geïnteresseerd in de films van Fassbinder, Bergman en Von Trier; de muziek van Costello, Keith Jarret, Kurt Weil en Brecht, Sjostakovitsch en de Evil Superstars; de boeken van Saramago, Hemingway, Oë, Dostojevski en Kundera; de theaterstukken van Euripides, Elliot, Tsjechov, Beckett,… en omdat ik hem binnenkort ga spelen ook Mamet ; en geef ik toe dat er nauwelijks dichters zijn die ik graag lees maar vooral gedichten. Waarom kom je dan toch naar buiten met wat je doet? Om de dialoog op te zoeken. Om een deelgenoot te vinden. 'Eiland ik' is een oude cyclus van mij en gaat –ik merkte dat achteraf pas- voortdurend over een onvermogen tot communicatie. Het is iets waar ik nog steeds mee worstel. Hoe ouder ik word, hoe minder het me lukt begrepen te worden. Ik word meer en meer teruggeworpen in een alleen zijn te midden van iedereen. Hoe groter het verleden, hoe minder partners in crime. Uiteraard ben ik al fantastische medestanders tegengekomen maar de brug naar de ander blijft groot. Met teksten, muziek, theater,… hoop ik iets te kunnen tonen dat ons in een detail opeens verbindt. Als ik lees is het altijd alsof er iemand naar me glimlacht. Daarom schrijf ik ook (om te leren lachen). Heeft je studie invloed op je werk? Absoluut. Ik weet dat poëzie schrijven op het vlak van taal niets met theater of met liedjes te maken heeft. Het is van nul beginnen. Als je liedjes schrijft zoals gedichten zal de muziek ze belachelijk maken en ontkrachten. De performance van poëzie is het papier en eventueel het voorlezen. Bij liedjes moet je voortdurend tegen een door de muziek geïnstalleerde gevoelssfeer in gaan schrijven. Het is een voortdurende evenwichtsoefening tussen pathetiek en gekunsteldheid. Teveel abstracties en beelden zingen wordt op den duur belachelijk en mist elke rechtstreeksheid en hoewel muziek meer pathos vergeeft dan poëzie is teveel gevoel vaak tenenkrullend ten zij het op leven en dood gebracht wordt. Het theater heeft vooral meerstemmigheid teweeg gebracht in mijn later werk. Ik vond het zalig ineens meerdere stemmen in mij te kunnen laten spreken. In de nummers die ik tegenwoordig maak zijn telkens drie à vier verschillende mensen aan het woord en in mijn gedichten loopt ook meer volk rond dan ik alleen. Voor de rest dwingt het theater en de muziek automatisch een andere manier van kijken af. Ik kan gemakkelijker de dingen die ik maak loslaten om ze vooruit te helpen. Ik las een aantal gedichten met wat herhalingen erin. Hoe werkt herhaling voor jou, wat doet het? De herhaling is wat men op theater een abstract décor zou noemen. Het werkt als de conventies : 'iedereen geeft elkaar een hand en dan hebben we een kring' of 'gooi maar op zolder'. De herhaling kan alles met alles verbinden en samenbrengen in zijn schijnbare logica. Het is een soort literaire plek waarop alle associaties kunnen samenkomen. Ten tweede suggereert de herhaling altijd de tijd en de seizoenen of wat men het rad en de eeuwige terugkeer zou kunnen noemen. Het suggereert van nature uitzichtloosheid, noodlottigheid en daardoor ook berusting en bescheidenheid ten op zichte van de wereld. Ik vind het de antipool van macht, het uitroepteken. De herhaling vindt plaats waar het uitroepteken wil ingrijpen.