|
Het begin
Inleiding In de vragenlijst is niet expliciet gevraagd naar wanneer men met schrijven is begonnen en wat op dat moment de aanleiding was. Wel werd dat onderwerp gesuggereerd als een van de zaken die men bij de open vraag kon vertellen.
Sommigen kunnen geen beginpunt aanwijzen, en zeggen "altijd" al te hebben geschreven. |
|
Het schrijven van gedichten is iets wat ik mijn hele leven al heb gedaan |
Het schrijven van gedichten is iets wat ik mijn hele leven al heb gedaan. (Simon Postma - 1953) Ik heb altijd wel geschreven, maar ben er pas sinds maart vorig jaar intensief en serieus mee bezig. (Petra Oomen - 1957) Al vanaf mijn vroegste jeugd heb ik geschreven en getekend, een uitvlucht uit de wereld die me niet aanstond. (Digidichter = Marcel Houtzager - 1969) Al zolang dat ik me kan herinneren schrijf ik korte autobiografische gedichten en verhalen om mijn emoties en gedachten te verwerken en te bewaren (Sanne Eva Walvisch - 1978)
Heel vaak begint men te schrijven in de kinderjaren. |
|
Toen ik tien jaar was ben ik begonnen en ik ben niet meer opgehouden |
Als kind, schreef ik dagboeken vol, op school het 'beste' opstel , veel fantasie...later 'inspireerde' ik o.a. mijn eerste man (Een beroemd acteur nu!), daarna mijn beide kinderen (Theater, TV-Films etc.) Nu de kinderen 'volwassen' zijn en ik hertrouwd ben richt ik mij op 'mijzelf', schrijf ik wat ik voel denk en zie en heb dat 'verbreed' door workshops voor poëzie en proza te volgen. (Rim Sartori - 1933) Ik ben beginnen schrijven toen ik zeven jaar was. Op die manier creëerde ik mijn eigen wereld voor mij. Met sociale contacten heb ik altijd moeite gehad, hoe graag ik die ook wat vlotter zou willen doen verlopen. In mijn eigen papieren wereld voelde ik mij veilig. (Jeannine Janssens - 1944) Volgens mij heb ik sinds de lagere school al gedichten geschreven maar ik heb ze nooit bewaard totdat een goede vriendin me er ruim een jaar geleden van wist te overtuigen dat ik dat wel moest doen. Sinds die tijd heb ik er al weer meer dan honderd geschreven. (Han Brouwer - 1946) Ik begon al op jeugdige leeftijd geïnteresseerd te schrijven. Mijn moedertaal zat me al van bij de geboorte in de genen. In mijn basisonderwijs kaapte ik veelal eerste prijzen weg als het "opstellen" betrof en behaalde ik speciale prijzen voor het vak Nederlands. (Iris Michiels - 1946) Toen ik tien jaar was ben ik begonnen en ik ben niet meer opgehouden. (Stanislaus Jaworski - 1949) Als kind was ik zowat de enige in mijn klas die graag schreef. De anderen baalden van weer een stom opstel, terwijl ik het helemaal geen corvee vond. (Jules Grandgagnage - 1950) Ik ben er nooit om een bepaalde reden mee begonnen, al had ik als kindje in plaats van de wens om politie of balletdanser te worden er wel trek in een bekend schrijver te zijn. Later, nadat ik van en over Reve gelezen heb schafte ik daartoe zelfs een penhouder en, vrezende dat deze al spoedig niet meer verkrijgbaar zouden zijn, twee gros kroontjespennen aan. Maar dat heeft tot weinig geleid. Ik heb er geen geduld voor en te weinig fantasie, vrees ik. Ik overweeg nu om van mijn kroontjespennen een mooi kunstwerk te maken om aan de muur te hangen. (Huub de Bel - 1950) Nog herinner ik me mijn eerste verhaaltje, ik ben elf; het is een naverteld verhaaltje, een bijbels motiefje over een verlamd meisje dat door een handoplegging geneest. Het waarom van het verhaaltje schrijven is simpel; het is de lege bladzijde in een stichtelijk boekje, uitgedeeld door de pastoor. De meester zegt, dat je daar een verhaaltje mag schrijven. Het is schrijven in opdracht. (Gerard Beentjes - 1951) Eigenlijk heb ik leren schrijven als jong kind. Opstellen waren verplichte kost. Een jaar of elf moet ik geweest zijn, misschien al twaalf toen de leraar Nederlands eens een werkje van me als voorbeeld gaf in de klas. Het vervulde me met trots. Het onderwerp was vrijblijvend geweest, we moesten een stuk fruit beschrijven en ik had een Durandeau peer genomen. Ik herinner me alleen nog heel vaag hoe het was. Het was niet in rijmvorm maar was toch vrij poëtisch. (Stefan Steurs - 1961) Schrijven is voor mij een noodzaak. Als kind schreef ik al schriften vol met verhalen. Daarnaast bezit ik nog verschillende dagboeken van vroeger. (anoniem - 1967) Ik ben met schrijven begonnen toen ik nog een kind was. Reeds op mijn 12e schreef ik heel uitgebreide opstellen in de klas. In het middelbaar onderwijs werd dat door de leraren Nederlands aangemoedigd, waardoor ik ook gedichten begon te schrijven en me met het schoolkrantje ging bezighouden. Als kind al vond ik het heerlijk om te schrijven. Ik hield dagboeken bij als uitlaatklep voor dagelijkse gebeurtenissen, ik schreef verhaaltjes en bizarre rijmpjes om anderen aan het lachen te maken en column-achtige stukjes om mijn mening over bepaalde politieke en maatschappelijke zaken te ventileren. Het schrijven hielp me mijn gedachten te concretiseren en mijn gevoelens te beredeneren. (Andrea Fijlstra - 1970) Ik ben begonnen met schrijven toen ik een jaar of vier/vijf was. Ik maakte toendertijd stripverhalen-achtige dingen. De ene keer werden de smurfen ontvoerd door een gemene indiaanse prinses en de keer daarop ging het over een meisje dat op ballet zat. Dat ontwikkelde zich met de tijd. (Frédérique Sursock -1974) Ik ben begonnen met schrijven toen ik 12 jaar was. Voor mijn verjaardag had ik een dagboek/ poëzie gekregen. Eerst liet ik mijn vriendinnen erin tekenen. Dat was de gewoonte op school.
Anderen vertellen hoe vooral leeservaringen tijdens de kinderjaren tot schrijven stimuleerden. Annie M.G. had veel invloed. |
|
Ik kon nauwelijks lezen maar voor mij spetterde van elke pagina 'lees mij' |
Al toen ik heel klein was, hield ik zielsveel van gedichten en verhalen. Het fluitketeltje van Annie M.G. Schmidt. Niels Holgersson. Ik heb lang gehoopt dat ik schrijver zou kunnen worden, maar dat zit er niet in. Met schrijver bedoel ik dan iemand die een onweerstaanbare schrijfbehoefte heeft, ideeën om uit te werken, een scherp observatievermogen, de woorden om het uit te drukken en het intuïtie voor de juiste vorm. Ik heb een beetje schrijfbehoefte, vooral in de lente. Dat is waarschijnlijk een overblijfsel van de adolescentie. (Chris Coolsma - 1946) Voor mijn zesde verjaardag kreeg ik van mijn tante een bundeltje van Annie MG. Ik kon nauwelijks lezen maar voor mij spetterde van elke pagina 'lees mij', zoals van bonbonnetjes 'eet mij'. Het was liefde op het eerste gezicht! Al jong las ik poëzie (al jong las ik van alles) en ik vond het dan ook volkomen natuurlijk dat ik daarmee zelf ook begon. (Kees Klok - 1951)
Bij anderen begon het schrijven op de middelbare school. |
|
Ik was net 17 en de gedichten waren duidelijk die van een puber |
In mijn gymnasiumtijd had ik erg veel belangstelling voor de literaire kant van de opleiding. Met enig succes vertaalde de opdrachten in het Latijn en Grieks in dezelfde versmaten als het origineel. Van mijn jaren op de lagere school herinner ik me het niet, maar in het voortgezet onderwijs (Mulo, HBS) schreef ik als scholier vrij gemakkelijk opstellen. Ik weet niet meer om welke reden of hoe mijn eerste gedichten ontstonden. Ik was net 17 en de gedichten waren duidelijk die van een puber. Het was belangrijk dat ze in een landelijk literair jongerenblad (ION) werden geplaatst, anders was ik er vast niet mee doorgegaan. (Olaf Korder, 1949) Begonnen in de puberteit, maar soms jarenlang niets aan gedaan. (Hans Vogels - 1950) Het schrijven van gedichten begon bij mij als een natuurlijke uitingsvorm van roering en ontroering. Inmiddels is het niet alleen uitgegroeid tot een alledaagse aanwezigheid maar ook tot een ambitie: het publiceren van een mooie dichtbundel.
En ongeveer in diezelfde levensperiode is het dat sommigen gingen schrijven omdat ze getroffen werden door een bepaald gedicht. |
|
Toen ik, lang geleden, m'n eerste gedicht las werd ik overweldigd |
In 1962 was ik leerling op een agrarische academie. Nederlandse lessen werden er verzorgd door een gymnasiumleraar. Hij kon er geen orde houden. Toen ik, lang geleden, m'n eerste gedicht las - winterstilte van Jacqueline v.d. Waals - werd ik overweldigd. Niet door haar vertelling dan wel door de schoonheid van haar taal en daarmee bedoel ik woordkeus, kompositie, balans e.d. Hierbij aangetekend dat ik toen nauwelijks wist hoe alles heette. (Thomas Bosgaard - 1943)
Leerkrachten hebben soms ook invloed ... |
|
die ontzettend lieve, mooie en jonge lerares Nederlands die mij zo goed met taal leerde omgaan |
Ik ben ooit begonnen met het schrijven van liederen en (als bijverschijnsel) het maken van gedichten. Dat werd veroorzaakt door een drang om mijzelf en publique toe te lichten en de wens om mijzelf en derden te vermaken met emoties. Ik wilde er ook indruk mee maken. Er waren per slot van rekening niet zoveel mensen in mijn toenmalige omgeving die zich (openlijk) met het schrijven (van gedichten) bezighielden. Het zal de pubertijd wel zijn geweest, maar ook: die ontzettend lieve, mooie en jonge lerares Nederlands die mij zo goed met taal leerde omgaan. Later is ze nog akelig aan d'r eind gekomen. (Allard Tol - 1955) In 't vierde middelbaar ben ik veel op papier beginnen zetten: onze leraar Nederlands had ons dat nl. als opdracht gegeven, en ik had voor hem een redelijk "grote koffieboon" ;-) (Lut Bossuyt -1981)
Het lijkt wel of maar weinigen in hun studententijd beginnen met schrijven. Maar misschien zijn de reacties wat dit betreft niet representatief. |
|
Tijdens mijn studententijd schreef ik redelijk veel |
Toen ik met de kunstacademie stopte om een universitaire studie te volgen, kreeg mijn behoefte mijn -al dan niet begrepen- gedachten en gevoelens te uiten een meer verbale vorm. Ik wilde daar niets mee bereiken; ik kon het niet laten. (Marianne Comperen - 1946) Tijdens mijn studententijd schreef ik redelijk veel. Na mijn afstuderen ben ik op zoek gegaan naar werk in die richting, zoals journalistiek- of redactioneel werk. Aangezien ik geen journalistieke opleiding heb genoten was dit erg moeilijk zo niet onmogelijk, hoe veel ik er ook op hamerde dat er bij theoretische psychologie veel aandacht wordt besteed aan de schrijfvaardigheid. Onder financiële druk heb ik toen ander werk aan moeten nemen. Dit doe ik nu bijna een half jaar en het valt me tegen. Er blijft weinig tijd over om te doen wat ik echt wil: schrijven. (Joep van Kastelmonde = Roy van den Burg - 1976)
Het verlaten van het ouderlijk huis blijft ook niet altijd zonder gevolgen. |
|
toen ik mijn ouderlijk huis verliet en zelfstandig ging wonen |
Ik ben met schrijven begonnen toen ik mijn ouderlijk huis verliet en zelfstandig ging wonen. Het hielp me om mijn gedachten en gevoelens te ordenen. Ik ben altijd blijven schrijven, maar bij vlagen. Soms ook jarenlang niet. Vaak werd ik aangemoedigd om meer te schrijven omdat veel mensen kunnen waarderen wat ik schrijf. Maar ja, het lukt niet altijd. (Jan Vijn - 1939)
Natuurlijk leidt het aloude dagboek op den duur ook wel eens tot "openbaar schrijven". |
|
Wat krabbels in een schrift of een dagboek |
Ik ben ooit begonnen met schrijven puur instinctief, op mijn gevoel. Wat krabbels in een schrift of een dagboek. Heel ruw en rauw. Nu, pas vele jaren later weet ik dat mijn schrijven de plaats in nam van de kreten die nooit mijn lippen bereikten. Vele jaren ben ik gestopt met schrijven, en pas sinds een jaar ongeveer heb ik het weer opgepakt. (Andrea Maij - 1953) Ik schreef al jaren mijn dagelijkse gedachten op en had zo hele verhandelingen met mezelf. Ik noem dat niet een dagboek al zullen buitenstaanders dat wel zo ervaren. Ik schreef namelijk niet chronologisch en ik hou niet van regels. (Wilma Schuijn - 1962)
Tegenslagen in het leven zetten bijna per traditie tot schrijven aan. |
|
Schrijven is voor mij een vorm van leven en overleven |
Het was om de ervaringen van het hebben sinds 10 jaar van een chronische ziekte (m.s.) , het verlamd zijn voor een deel, het omgaan met een veranderend lichaam, enz., literair en creatief te (be)schrijven (het vroegere beeldende kunst beoefenen -o.a. beeldhouwen, olieverf schilderen en etsenen gaat niet meer) en van me af te schrijven. (Rob Brouwer - 1944) Schrijven is voor mij een vorm van leven en overleven. Ik ben vanaf mijn 26e overvallen door herhaaldelijke psychoses, hetgeen betekende dat ik mijn werk als lerares op moest geven, wel heb ik nog mijn studie kunnen voltooien. Mijn drukke leven werd een leven van thuis zijn en omdat ik altijd al geschreven had (dagboeken) vond ik troost in het schrijven. (Elly Woltjes - 1956) Schrijven had voor mij aanvankelijk een meer therapeutische functie. Het hielp vooral om een chaotische hoeveelheid aan gedachten van enige structuur te voorzien. Schrijven is ook een heel veilige activiteit omdat het mogelijk is om binnen de grenzen van de eigen perceptie de hele wereld te doorkruizen. (Frank Ho - 1961)
Natuurlijk zijn het niet alleen ziekten die iemand noodgedwongen tot nadenken brengen. |
|
een erg roerige periode in mijn gevoelsleven |
Zo'n jaar of die geleden ben ik begonnen om - na als gitarist reeds zeven jaar met muziek bezig te zijn geweest - op serieuze basis liedjes te gaan schrijven en me te bekwamen in zang. Derhalve hield me in toenemende mate bezig met zowel het zelf schrijven van teksten, als het nader bekijken van andermans (poëtische) teksten. Toen dat op een gegeven moment samen viel met een erg roerige periode in mijn gevoelsleven, en daarnaast ook nog veel vrije tijd had om daar over na te denken (ik studeerde), drong de inspiratie voor 'gewone gedichten', waar ik nooit eerder bewust mee bezig was geweest, zich onstuitbaar aan mij op. (Eelco Hillenius - 1971)
Ook de ziekte van iemand die je dierbaar is zet soms aan tot het schriftelijk uiten van verdriet. |
|
ik kleurde mijn verdriet en machteloosheid in |
Ik schreef reeds toen ik nog kind was, niet dat ik uitblonk daarin, maar ik deed het graag, ook lezen was en is een hobby. Dan is schrijven in mijn wilde jaren wat in een vergeethoekje geraakt, tot ik mijn gehandicapte zoon kreeg (gezond geboren, maar op tweejarige leeftijd stuipen gehad) deze gebeurtenis zette me aan om terug te gaan schrijven, niet perse over mijn zoon zelf maar ik kleurde mijn verdriet en machteloosheid in . (Andromeda = Rudi Scheers - 1951)
Over verdriet gesproken: bij de jongste deelnemer begon het ook met dat gevoel. |
|
Het begon allemaal toen ik heel erg verdrietig was |
Het begon allemaal toen ik heel erg verdrietig was en een gedichtje in mijn hoofd begon op te stellen , die ik dan ook op papier heb neergeschreven , daarna was dichten een soort van middel om je problemen te vergeten en lekker je eigen fantasiewereld te beschrijven . mijn vrienden vonden mijn gedichten zeer mooi en ik wou dan ook verder schrijven , ik hou al mijn gedichten samen in een schriftje, voor het geval dat ik later toch nog literaire belangstelling zou krijgen . (Isabelle Minnebo - 1987)
Liefdesverdriet lijkt ook al een klassieke reden, maar kwam in het onderzoek bijna niet voor als motivatie, maar in dat ene geval was het wel sterk genoeg om zelfs een niet-lezer tot schrijven te brengen. |
|
na - uiteraard - een mislukte liefde |
Ik kom uit een heel literair gezin, met een vader met 200 meter aan boekenplank. Behalve op school voor mijn lijst las ik nooit. Ik had er een geweldige hekel aan. En dat heb ik nog steeds. Bij een interview zei ik eens dat lezen een zinloos tijdverdrijf is. Dat werd prompt de kop boven het artikel. En ik meen het ook. Ik kan zoveel leukere dingen doen dan lezen, schrijven bijvoorbeeld. Dat begon in 1988, na - uiteraard - een mislukte liefde. Eerst was het een kruising tussen brieven en een dagboek. Later werden het korte verhalen, om vervolgens brieven te gaan schrijven in de vorm van korte verhalen. Ongeveer tegelijkertijd schreef ik gedichten en songteksten. Het door Meander geplaatste Gedicht voor een Spelend Kind komt ook uit die tijd en gaat over de dame van de mislukte liefde. Ze was zo onbereikbaar geworden, dat ik hoopte haar zo te bereiken. Later schreef ik ook voor en aan anderen. (Marc van Rossum du Chattel - 1961)
En gewoon de liefde natuurlijk. Bijna vergeten. |
|
Mijn eerste gedichtjes waren gericht aan vriendinnetjes |
Mijn eerste gedichtjes waren gericht aan vriendinnetjes. Tegenwoordig schrijf ik met name om mijn gevoelens te verduidelijken voor mijzelf en een enkele keer voor anderen in mijn directe omgeving. (JudAle - 1975)
"Van je af schrijven ..." In de volgende aflevering zullen we zien of men meent dat dit werkt. Een bijna letterlijk voorbeeld: |
|
De woorden zouden verdwijnen uit mijn hoofd |
Toen ik een jaar of 9 was begon ik dingen van me af te schrijven. Er waren altijd wel dingen die me ontzettend bezig hielden. Vooral andere mensen. Als je je daar mee bezig houdt dan komen er als snel problemen die je niet aankunt mede omdat je te jong bent en daarbij te weinig levenservaring. Mijn moeder zag dit en zei me al mijn problemen op te schrijven op een papiertje. Deze problemen zouden dan 's avonds in de open haard verbrand worden. De woorden zouden verdwijnen uit mijn hoofd door ze op te schrijven en daarna voorgoed verdwijnen met het papier waarop ze waren vastgelegd.
Soms zit het in de genen. |
|
De bekende paplepel ... |
Ik ben er mee opgegroeid. De bekende paplepel ...
Ook mensen die schrijven kunnen heel nuchter zijn. |
|
|
Waarom ik met schrijven begonnen ben, weet ik niet meer, maar ik denk dat het er gewoon uit moest. (Jan Sloothaak - 1965)
Anderen daarentegen schrijven proza in dichtregels. |
|
|
Ik ben er mee begonnen uit ademnood toen ik dood was. (Felix Dens - 1954)
Hier toch nog iemand die tijdens zijn studie ging schrijven, maar wat meer opvalt is de inspiratiebron. |
|
verveling is soms een uitstekende inspiratiebron |
Tenslotte: het begin. Want er is een moment dat je voor het eerst op het idee komt een paar regels onder elkaar te zetten opdat er iets nieuws kan ontstaan. En dat begin lag voor mij niet in mijn schoolkrant-tijd, niet bij mijn eerste liefde, niet na het lezen van kilo's Slauerhoff en Bloem -- dat is pas later gekomen. Mijn eerste pogingen ontstonden toen ik in Den Haag informatica studeerde, tijdens colleges waarbij zelfs het wasgoed van de overburen interessanter was dan de lesstof: verveling is soms een uitstekende inspiratiebron. (Rob Prins - 1971)
Samenwerken met mensen die een andere kunstvorm beoefenen kan blijkbaar heel stimulerend zijn. |
|
omdat mijn vriendin meedeed aan een tentoonstelling |
Ik ben beginnen gedichten schrijven voor mezelf, dit was ongeveer twee jaar geleden. Door het aan enkele vrienden te laten lezen, die nogal enthousiast waren, en omdat mijn vriendin meedeed aan een tentoonstelling waar verschillende beeldende kunstenaars aan deelnamen, had ik het idee opgevat om bij enkele van haar beeldjes een gedichtje te maken. Daarop kreeg ik ook zeer positieve reakties. Ik heb dan maar gewoon in enkele kadertjes gedichten van mezelf 'tentoongesteld'. (Ivo de Keyzer - 1952) In 1990 ben ik spontaan begonnen, omdat ik een beeldend kunstenares de opening van haar expositie wilde verrassen. Ik won tegelijk met dat gedicht 'Prodokoko' voor de eerste keer de poetrypark poëzieprijs. Die stunt zou ik nog tweemaal herhalen.Twee vliegen in een klap, maakten dat ik het ontdekte talent niet meer wilde loslaten. (Guillaume Pool - 1930)
'Iets creatiefs willen doen', ook een aanleiding. |
|
|
Schrijven is leven voor mij. Ik ben er in 1983 mee begonnen, omdat ik 'iets creatiefs' wilde gaan doen, maar het is uiteindelijk toch wel een soort levensvervulling geworden. Ik streef er naar om echte literatuur te schrijven, en volgens sommige van mijn lezers slaag ik daar wonderwel in, volgens sommige van mijn extreem-kritische vrienden helemaal niet. (Bert Harberts - 1955)
Of een radioprogramma ... |
|
|
In 1987 schreef ik mijn eerste gedicht. Hoewel ik niet van lezen hield, vond ik het wel leuk om met taal te experimenteren. Ik luisterde zondags toen vaak naar het radioprogramma de "Zalige Liefdeslijn". Als je een leuk gedicht instuurde werd het voorgelezen en kreeg je een CD. Dat leek me wel wat. Tot mijn verbazing werd mijn gedicht er de volgende week direct uitgehaald en voorgedragen door cabaretier Bert Vischer. (...)Ik schrok wel even en hoorde van kennissen dat ik op de radio was geweest. Ik heb toen heel lang niet meer geschreven, totdat ik in 1994 weer de draad heb opgepakt. (anoniem - 1964)
Maar geeft internet dan nooit eens de aanzet tot schrijven? Ja, een enkele keer. |
|
met schrijven begonnen in de nieuwsgroep nl.nklp |
Creatief schrijven betekent voor mij een test waar mijn grens ligt. Ik ben ongeveer 2 jaar geleden met schrijven begonnen in de nieuwsgroep nl.nklp. De reacties op mijn gedichtjes waren over het algemeen mild tot lovend gestemd. Daarna deed ik een poging om cursiefjes te gaan schrijven over mijn gefantaseerde dagelijkse belevenissen in het dorp Gendringen waar ik sinds mijn pensionering woon. De reacties op deze cursiefjes waren zeer enthousiast, ik kreeg zelfs e-mails van een paar bekende schrijvers, met adviezen en correcties. (Joop Komen - 1931)
Tot slot drie "omwegen" die tot schrijven leidden. |
|
Heel aarzelend en met verontschul- |
Het is wonderlijk gegaan ... In mijn pubertijd ben ik gaan zoeken naar een richting voor mijn creativiteit. Ik begon met schilderen, ik wilde zelfs naar de kunstacademie gaan. Maar na een jaar of wat ging het schilderen frustreren. Ook al waren sommige mensen enthousiast over mijn werk, zelf vond ik het nooit goed. Het lukte nooit om iets op het doek te zetten precies zoals ik het in mijn hoofd zag. Ik heb nooit echt intresse gehad voor poëzie, las niets van andere mensen en schreef ook niet zelf. Wel ben ik altijd met taal bezig geweest. Ik luister sterk naar wat mensen zeggen, en maak altijd woordspelingen, grapjes die aansluiten op wat mensen zeggen. Taal vind ik het mooiste dat de mens heeft, het stelt de mensen in staat met elkaar te communiceren. Verschillende talen, culturen, hoe weinig je van een taal kent of beheerst, vaak kun je je redelijk snel duidelijk maken. Ik heb een keer een fransoos leren backgammon spelen, en ik beheers hoegenaamd geen Frans! |