Meander op zondag
Afl. 144   /   10 juni 2001 : Gedichten - Favoriet - Fries - Recensie - Nieuws - Artikel

Meander verschijnt wekelijks via e-mail  *  Site http://meander.italics.net
Abonneren, adres wijzigen of opzeggen? Kopij insturen? Zie onderaan de krant hoe dat kan.


In de maanden juni, juli en augustus verschijnt Meander op Zondag om de twee weken. De volgende editie zal op zondag 24 juni uitkomen.


Gedichten
<>
 

Casino in Las Vegas

Honderden slotmachines van dak tot vloer.
Als ezels waar, door trekken aan de staart,
een kletterstroom van munten wordt gebaard.
Perpetuum mobile: het wordt weer voer.

Men oefent pokerfaces. Schoppenboer
blijft eeuwig de ontbeerde blackjack-kaart.
En zoveel rituelen: met een vaart
of traag de dobbels werpen, 't helpt geen moer.

Zacht klinkt muziek onder gedimde lichten.
Er tikt geen klok hier, nergens zie je ruiten.
Men moet zich op zijn dromen blijven richten.

Het knersen van de tanden, bittere wening
zie je pas in het harde daglicht buiten.
Daar wachten pawnbrokers, de bank van lening.


Patty Scholten

Luister

Bovenstaand gedicht werd door de redactie van Meander
gekozen tot het gedicht van de maand juni 2001.
Milla van der Have maakte er een analyse van.



Het concours

Met de fanfare trekken wij
naar Nieuwe Niedorp waar
het weiland eindigt, op de akker-
rand die zwarte vogels voedsel
zoeken.

Daar is het dorpscafé. In maan-
beschenen "Amstel Bier" rookwolkt
de deur die opengaat voor rode
mannen bugels tuba's blauw-
gebroekte vrouwen.

Hoog gaan de instrumenten in en
uit. Het podium kraakt. Vaag zet
de jury tekens in hun vakken
oordelend over klanken en
gedachteloos fouten vellend.

Nooit ben ik liever bij je dan
op dat moment: de dirigent,
hij heft zijn handen en ons bloed stremt
zacht als melk van aandacht en
verlangen en ik smelt in jou en
dan begint het

grote leven op de koperen muziek,
maten wisselen als noten
balken kruisen tekenen
verschuiven in hun jacht gehoord
te worden. Zo stemmen wij te over
met elkaar.

Dan sluit het slotakkoord ons juichend
in zijn armen. Ze staan. "U hebt
gewonnen". De vermoeidheid tilt ons
naar de bar, de dirigent
omstuwd door trompetvrouwen.

Hij ziet met verre blik die zwarte
vogels, denkt alweer aan nieuwe
expedities: aan Middenmeer,
Langedijk, aan Burgerbrug misschien
zelfs Medemblik.


Jelle Jan Klinkert




Satyr

hij heeft de benen niet genomen
een satyr gaat zijn eigen gang
een pad licht altijd voor hem op
al wordt hij hier in steen gehouden

ik weet niet van zijn woudse wegen
en graag was ik van hem geschrokken
zijn bokkepoten hier gebeiteld
ik zou ze harig willen zien


Paul Mokveld
Luister



Hartvochtig

Het weer
volgt mijn gemoed
alweer.
Grijs-grauw
als regenspinsels
valt de hemel
naar benee.
Concentrisch
maken druppels
blaasjes vissendrank.
Hoge rechte bomen
wiegen streng
de zomer dood.


Adelheid Bekaert

Luister

verstuur dit gedicht als kaart



Epifanie

Stel, dat er 's avonds iemand binnenkomt
die niet de moeite neemt zich voor te stellen
en die, zodra hij aan de warmte is gewend
op mijn gitaar een lied aanslaat. Waarom

blijf ik dan luisteren? Misschien omdat
zijn voorgeprogrammeerde tekst mij vaag bekend
voorkomt. Misschien omdat ik hoopvol ben
dat hij mij eindelijk heeft teruggevonden.

Ik zoek een houding aan de houten tafel
en hij in onze kast naar sterke drank:
te onvoorzichtig, want hij breekt een glas.

Ik ruim geknield de scherven op: bent u het zelf?
vraag ik, zonder hem aan te kijken, maar hij kan
geen antwoord geven. Hij drinkt uit de fles

die ik dan van hem overneem. Ik drink
en als ze leeg is wil ik met hem zingen.


Menno van der Beek








Favoriet
<>
 
Samenstelling: Sati Dielemans        


Het gedicht van de maand is deze keer van Patty Scholten. Om te horen waar zij haar inspiratie vandaan haalt, hebben we haar ook gevraagd wie haar favoriete dichter is en waarom. Alle klassiekers komen aan bod, en ze legt ook nog uit wat de troost van poëzie kan zijn.


De favoriete dichter van Patty Scholten

Wie mijn favoriete dichter is wisselt nogal eens en zwenkt heen en weer tussen Slauerhoff, Omar Kayyam, Elisabeth Eybers, Jan Eijkelboom, Gerrit Komrij, Charivarius, Szymborska of Nijhoff. Maar op het ogenblik is het Elsschot. Hij heeft heel weinig gedichten geschreven, maar wat zijn ze mooi! Ik houd van krachtige poëzie met sterke metaforen, uitbundig allitereren, vol klank en beeld.

Niet alles van Elsschot is prachtig; hij kan ook zijn doel voorbijschieten, te bombastisch worden. Maar alles wat volgens mij in een goed gedicht moet zitten is aanwezig: sterke beelden, sterke taal, humor en reflectie. Iedereen kent de zinnen uit Het Huwelijk: 'Maar doodslaan deed hij niet, want tussen droom en daad/staan wetten in de weg en praktische bezwaren,'. Na die hilarische opmerking volgen meteen de zinnen: 'en ook weemoedigheid, die niemand kan verklaren, / en die des avonds komt, wanneer men slapen gaat.' Minstens even mooi als de eerste twee zinnen en voor mij pure ontroering.

En dan Elsschot's metaforen: 'Als vader slaapt gelijk een rustig beest,' Zijn beelden: 'en in zijn droom herkauwt en zalig lacht,' en dan weer die introvertie: 'dan ligt gij wakker, starend in den nacht, /en roept uw zoons en dochters voor den geest.' (uit 'Moeder'). Meteen weer zo'n ijzersterk beeld er achteraan: 'Ze zijn gevlo˘n, als gieren voor 't tempeest.'

Twee maanden geleden was Kees Stip ernstig ziek (hij is weer geheel zijn oude -87!- zelf, goddank) Toen ik hem op ging zoeken in het ziekenhuis in Winschoten, nam ik een piepklein bundeltje Elsschot voor hem mee, want Kees was nog te moe en zwak om veel te praten. Dus zijn we samen Elsschot gaan lezen. Ik uit het boekje, Kees uit zijn hoofd (waar hij honderden gedichten bewaart) en samen huilden we tranen met tuiten. Maar we genoten. Want huilen om een goed gedicht is genieten.

Patty Scholten






Fries
<>
 

Het Frysk Letterkundich Museum en Dokumentaasjesintrum (FLMD) te Leeuwarden zond ons een gedicht van Neeltsje Bonnema:


Slachtedyk

Hjoed rin ik de slachte del
njonken de dyk
lizze ieuwen
wrotten en wramen
yn wyn en wetter
foar my dûnsje twa bern
gjin aan
wat hjir ea spile
hja sile mei hege wyn
de takomst yn


Neeltsje Bonnema


De letterlijke vertaling van Andrys Stienstra hieronder is bedoeld als woordverklaring, niet als literaire vertaling.

Slachtedijk

Vandaag loop ik langs de Slachte
naast de dijk
liggen eeuwen
van geploeter
in wind en water
voor mij uit dansen twee kinderen
geen idee
van wat zich hier heeft afgespeeld
zij zeilen met een hoge (gunstige) wind
de toekomst in


(de 'Slachtedyk' is een eeuwenoude, ▒ 30 km lange waterkering die dwars door Friesland loopt)


Frysk Letterkundich Museum en Dokumentaasjesintrum
http://www.flmd.nl




advertentie

tijdschrift
SCHRIJVEN
tussen fascinatie en publicatie
Tijdschrift Schrijven brengt iedere twee maanden tips, nieuws en achtergronden voor schrijvers van verhalen, gedichten, toneelstukken en romans.
Begin vandaag nog met schrijven.






Recensie
<>
 

De kunst van het vragen stellen

Bloemlezing uit de poëzie van Wislawa Szymborska samengesteld door Jeannine Vereecken

Een bespreking door Edith de Gilde

Wie na het verschijnen van "Einde en begin" (Meulenhoff 1999), waarin vrijwel het gehele werk van Szymborska is opgenomen in de vertaling van Gerard Rasch, een latere bloemlezing van haar gedichten in handen krijgt, moet zich wel afvragen wat zo'n bloemlezing toevoegt.
Samenstelster en vertaalster Jeannine Vereecken is die vraag niet uit de weg gegaan. Haar bloemlezing van 80 gedichten noemt ze representatief voor de dichteres die het stellen van wezenlijke vragen tot kunst verheven heeft en in haar vertalingen, in tegenstelling tot die van Rasch, die naar ze zegt vooral vlot zijn, probeert ze meer rekening te houden met vormelijke aspecten en ritme van de gedichten. Bij gebrek aan kennis van het Pools kan ik die bewering niet beoordelen.
Wat de bloemlezing aardig maakt en daarmee de uitgave gerechtvaardigd, is de uitgebreide inleiding. Literaire loopbaan, thema's en stijl en de ontwikkeling in beide worden daarin helder uiteengezet. Bovendien ademt de uitgave, met foto's en afbeeldingen van door Szymborska gemaakte collages (ze stuurde die als ansichtkaart naar vrienden) een aangename betrokken sfeer.
Zo vindt de lezer de weg naar schokkende regels als in


    Martelingen

    Er is niets veranderd.
    Het lichaam lijdt pijn,
    het moet eten, ademen en slapen,
    het heeft een dunne huid en vlak eronder bloed,
    het heeft een hele voorraad tanden en nagels,
    zijn botten zijn broos, zijn gewrichten rekbaar.
    Dit alles speelt een rol bij martelingen.

    (eerste strofe, uit de bundel "De mensen op de brug" (1986))

en naar Szymborska (Polen 1923, Nobelprijs 1996) in al haar eigenheid in


    Psalm

    Ach, hoe gebrekkig zijn grenzen van mensenstaten!
    Hoeveel wolken drijven er straffeloos over,
    hoeveel woestijnzand waait er van land tot land,
    hoeveel bergkiezels rollen over vreemde gebieden
    in uitdagende sprongen!

    Moet ik hier ieder vogeltje noemen dat vliegt
    of neerstrijkt vlak op de neergelaten slagboom?
    Neem nu een mus - die heeft haar staart in het buurland,
    hoewel haar snavel nog hier is. En dan draait ze zich nog!

    Van de ontelbare insecten beperk ik me tot de mier
    die, tussen linker- en rechterlaars van de douanier,
    op de vraag: vanwaar waarheen - geen antwoord
    verplicht is.

    (...)

    En dan nog die laakbare verspreiding van de nevel!
    En het stof dat stuift over de hele steppe,
    alsof ze helemaal niet in twee was gesneden!
    En de galm van geluiden op behulpzame geluidsgolven,
    van lokkend gepiep tot veelzeggend geborrel!

    Alleen wat menselijk is vermag echt vreemd te zijn.
    De rest zijn gemengde wouden, mollenwerk en wind.

    (Strofen 1 t/m 3, 6 en 7, uit "Een groot getal" (1976))


De oorspronkelijke teksten zijn mee afgedrukt, wat ook voor een lezer die geen Pools beheerst aardig is: je kunt kijken naar regellengten, alliteraties, rijm, kunt proberen de woorden op je tong te proeven.


Bloemlezing uit de poëzie van Wislawa Szymborska
samengesteld door Jeannine Vereecken
Reeks Dichters van nu 13
Poëziecentrum, Gent 2001
ISBN 90-5655-031-4



Edith de Gilde






Nieuws
<>
 
Samenstelling: Yves Joris en Raymond Noë        


Poetry International Festival
Onze lezers zullen we zeker niet attent moeten maken op dit festival dat plaats vindt van 16 tot 22 juni in Rotterdam. Wie het programma rustig wil bekijken, kan hiervoor terecht op de website http://www.poetry.nl.


Dichtende Eerste Minister.
In navolging (?) van Mao Zedong schrijft nu ook de huidige premier van China, Jiang Zemin, gedichten. Zijn jongste pennenvrucht is het vierregelige "Random thoughts on climbing Mount Huang". Het is het derde gedicht dat hij dit jaar 'publiceert' via het officiële Chinese persbureau.
URL: http://books.guardian.co.uk/news/articles/0,6109,498365,00.html


Bart Plouvier: voorpublicatie
Vanaf 18 mei ligt het nieuwste geesteskind van Bart Plouvier in de boekhandel. Plouvier, die zichzelf omschrijft als een man van 12 stielen en 13 ongelukken, bereikte dit jaar zijn '50ste breedtegraad'. Voor de auteur even tijd om stil te staan en om te kijken. Een voorproefje van de nieuwe en gevarieerde bundel 'Omgekeken' kun je vinden op http://www.boekenbank.be/Teksten/Omgekeken.htm


GeLETTERd
Tot zondag 9 september kan men in Museum het Toreke terecht voor de dubbeltentoonstelling 'geLETTERd'. De gedichten van Luc Vandeborght bevinden zich in het gezelschap van de sculpturen van Dirk Boulanger.
  Locatie: Stedelijk Museum 'het Toreke', Grote Markt 6, Tienen.
E-mail:


Dichters in het Elzenveld
Voor de elfde maal kan men in Antwerpen terecht voor een 'Nacht van de Poëzie' waaraan dichters uit verschillende landen zullen deelnemen. Dit jaar kan men in de Arenbergschouwburg, Arenbergstraat 28, Antwerpen, gaan luisteren naar o.a. Thomas Kling, Adam Zagajewski, Thomas Lynch, Anna Enquist en Eddy van Vliet.
  Info: Info: 03 202 46 46
E-mail:
Website: http://www.provant.be/theater
Entree: 400 Fr (VVK) 450 Fr (kassa)


Homepageverkiezing
Voor de homepageverkiezing 2001 van Focus-In gaven zich 1288 deelnemers op. Een jury nomineerde elf sites, waaronder enkele over taal en literatuur. Bij die top-11 staat Dichtertje http://www.dichtertje.nl/ van Rob de Vos, webmaster van Meander. Er kan gestemd worden tot 20 juni. Op 26 juni wordt de winnaar live bekendgemaakt in het programma Radio Online van de TROS (20.00 uur Radio 1).
  http://www.focus-in.nl/homepageverkiezing/






advertentie

STROOM
Driemaandelijks poŰzine uit Antwerpen. Nummer twee verschijnt eind juni.
Gratis abonneren:
Voor nummer een surf je naar het STROOMarchief (http://members.tripodnet.nl/e_zineSTROOM/index.htm)



Artikel
<>
 


In deze toegift op "the Great War and Poetry" (MoZ 140 en 142) bespreekt Cor Wulffelé oorlogspoëzie van Arthur Rimbaud en Wilfred Owen.



Cor Wulffelé

Illusie en realiteit


    Le dormeur du val

    C'est un trou de verdure, où chante une rivière
    accrochant follement aux herbes des haillons
    d'argent, où le soleil, de la montagne fière,
    luit. C'est un petit val qui mousse de rayons.

    Un soldat jeune, bouche ouverte, tête nue
    et la nuque baignant dans le frais cresson bleu,
    dort; il est étendu dans l'herbe, sous la nue,
    pâle sur son lit vert où la lumière pleut.

    Les pieds dans les glaïeuls, il dort. Souriant comme
    sourirait un enfant malade, il fait un somme.
    Nature, berce-le chaudement, il a froid.

    Les parfums ne font pas frissonner sa narine;
    il dort dans le soleil, la main sur la poitrine,
    tranquille. Il a deux trous rouges au côté droit.

    Arthur Rimbaud (1854-1891)


Letterlijke vertaling door de auteur van dit artikel:


    De slaper in het dal

    Een groen dal is het waar een klaterend riviertje
    uitgelaten haar druppels als zilveren franje
    aan de planten vastmaakt, waar de zon, boven
    het trotse gebergte, schijnt. Het is een klein
    dal schuimend van de zonnestralen.

    Een soldaat, jong, de mond open, blootshoofds
    en de nek weggezonken in de koele blauwe waterkers,
    slaapt; hij ligt languit in het gras, in de open lucht,
    bleek op zijn groene bed waarop het zonlicht regent.

    Hij slaapt, met de voeten in de zwaardlelies. Glimlachend zoals
    een ziek kind zou glimlachen doet hij een slaapje.
    Natuur, wieg hem warm, hij heeft het koud.

    De geuren van de zomer doen zijn neusvleugels niet trillen;
    hij ligt te slapen in de zon, met een hand op de borst,
    rustig. Hij heeft twee rode gaten in zijn rechterzij.



Het is een wonderschoon, technisch volmaakt sonnet, met prachtige alexandrijnen waarin de vermijding van diérèse (gescheiden uitspraak van twee vocalen) en toepassing van liaison (klankverbinding) duidelijk opvalt.
Het is alsof de dichter een camera hanteert. Hij stelt deze in op het riviertje, om vervolgens het eigenlijke onderwerp gedetailleerder in beeld te krijgen en uiteindelijk te focussen op de twee rode wondgaten. Kleuren volop, groen, zilver, gouden zonlicht, de kleurige waterkers, daarna over naar het lijkbleke, van het schuimende zonlicht naar het licht dat regent, van zomerwarmte naar koude, naar doodskoude, van slaap naar ziekte, van ziekte naar dood. Van de beweging in het eerste kwatrijn naar de starheid en onbeweeglijkheid in de terzines, om te eindigen bij het rood, het dodelijke rood van de wonden.
Je zou hier haast van een stilleven kunnen spreken, in het Frans 'une nature morte'. So far, so good, zou je in het Engels zeggen. Er is echter een 'maar': is hier sprake van een realiteit, van een gruwelijke realiteit, of heeft de dichter, gelijk een schilder, een compositietekening gemaakt?
Er zijn geen tekenen van strijd, van oorlog. De soldaat ligt alleen, niemand in de buurt, geen doden, geen gewonden. De natuur is onaangedaan, stralend van licht en kleuren, niets is verwoest, er is geen boom beschadigd, geen grassprietje vertrapt, geen lijkenstank. De dichter spreekt van parfums, van geuren, aangename geuren. Het woord 'jeune', jong, is hier een belangrijk woord. Het woord 'vieux' zou hier onmogelijk zijn.
Wie heeft die jongeling daar neergelegd? Is hij soms doodgeschoten in een duel? Onmogelijk, want dan zou hij waarschijnlijk door één kogel in de borst getroffen zijn, niet door twee kogels in de zij. Blijft de vraag of de wonden wel rood zouden zijn bij zulk zomerweer. Zij zouden zwart zijn, bedekt met vliegen en stinkend, de geur van ontbinding verspreidend.
Hij wordt daar dus geëxposeerd als een pseudo-Christus in de overtreffende trap, want hij heeft twéé wonden in de zij.
Prachtig gedicht, prachtige beelden, ontroerende tegenstelling tussen leven en dood, maar is het werkelijk deernis die de lezer voelt bij het lezen van dit sonnet?


***


De volgende twee gedichten van Wilfred Owen gaan over een vergelijkbare situatie. Wilfred Owen was een War poet; hij sneuvelde op 4 november 1918, bij de oversteek van het kanaal bij St.Quentin in Noord-Frankrijk. Hij werd 25 jaar oud.


    Inspection

    'You! What d'you mean by this?', I rapped.
    'you dare come on parade like this?'
    'Please, sir, it's------' ''Old yer mouth, ' the sergeant snapped.
    'I takes 'is name, sir?'----'Please, and then dismiss.'

    Some days 'confined to camp' he got,
    for being 'dirty on parade',
    He told me, afterwards, the damned spot
    was blood, his own. 'Well, blood is dirt,' I said.

    'Blood's dirt,' he laughed, looking away
    far off to where his wound had bled
    and almost merged for ever into clay.
    'The world is washing out its stains,' he said.
    'It doesn't like our cheeks so red:
    Young blood's its great objection.
    But when we're duly white-washed, being dead,
    the race will bear Field-Marshal God' inspection.'



    Asleep

    Under his helmet, up against his pack,
    after the many days of work and waking,
    sleep took him by the brow and laid him back.
    And in the happy no-time of his sleeping,
    death took him by the heart, there was a quaking
    of the aborted life within him leaping....
    Then chest and sleepy arms once more fell slack.
    And soon the slow, stray blood came creeping
    from the intrusive lead, like ants on track.



In het gedicht 'Inspection' is de spreker nog wel in leven, maar zijn bloed heeft al gevloeid en bloed is vuil, rommel. De wereld houdt er niet van dat wij rode wangen hebben. Jong bloed, daartegen heeft de wereld groot bezwaar; maar als wij werkelijk zijn doodgebloed, dan volgt er nog een inspectie door veldmaarschalk God. Aldus de soldaat die zijn einde al weet en daarin moet berusten.
De Franse soldaat had zijn eigen uitdrukking voor deze bloedbeluste wereld. 'Ils veulent notre peau', zij zijn uit op onze huid. Toch is er in het gedicht nog enige hoop op een eindafrekening, nog enige illusie.

In het tweede gedicht is er alleen troost in het feit dat de soldaat, in slaap gevallen door uitputting, door het binnendringende lood niet meer uit deze slaap zal ontwaken. Geen schoonheid in geuren en kleuren, alleen maar de stank van ontbinding, van zweet en van vuil.
Welk een verschil met het sonnet van Rimbaud, de poète maudit, het weerspannige genie. Illusie tegenover realiteit, de uitbundigheid van de natuur tegenover een stukgeschoten en verworden wereld.

Toch denk ik dat de illusie het altijd wint van de realiteit, dat de droom uitgaat boven de berusting, dat het oog en het oor, dat alle zintuigen het lelijke, het onaangename, het werkelijke terzijde schuiven voor het gewenste, voor het gewilde.


Cor Wulffelé







Site
<>

  Al de vorige afleveringen van Meander op Zondag (MoZ) zijn terug te vinden op onze site:
Alle MoZ's vanaf nummer 109 * Alle MoZ's t/m nummer 108 * Alle woensdagedities * Overige uitgaven

In het archief vindt u de weg naar alles wat in de afgelopen jaren op de site van Meander is gepubliceerd.


Colofon
<

Redactie
Adelheid Bekaert, Sati Dielemans,
Edith de Gilde, Hans Hamburger,
Milla van der Have, Yves Joris,
Gerard Kool, Joop Leibbrand,
Vincent Scholze, Marnix Speybroeck,
Rob de Vos, Elly Woltjes.

Kopij is welkom bij kopij@meander.italics.net.
Lees eerst de voorwaarden voor het insturen van kopij op voorwaarden voor het insturen van kopij.

Vragen over Meander? Stuur een

Vrijwillige bijdragen voor Meander zijn welkom op Postbank giro 8941864 t.n.v. G.C. Kool te Delft. Vermeld 'donatie Meander' en uw e-mailadres.

Verdere verspreiding van de in deze uitgave opgenomen teksten is alleen toegestaan met voorafgaande en uitdrukkelijke toestemming van de auteur(s)
  Abonneren: stuur een bericht aan met als inhoud: subscribe meander-l
(het laatste teken is de letter 'l' van lijst)

Opzeggen: stuur een bericht aan met als inhoud: unsubscribe meander-l
(het laatste teken is de letter 'l' van lijst)
Verstuur het bericht vanaf het e-mailadres waarop u de krant ontvangt. Als u van de listserver bericht krijgt dat u niet in de lijst voorkomt ontvangt u de krant op een andere e-mailadres dan waarvanaf u probeerde op te zeggen.

Adres wijzigen: zeg op vanaf uw oude adres en neem een abonnement vanaf uw nieuwe adres.

naar begin krant