In Nederland

In Nederland wil ik niet leven,
Men moet er steeds zijn lusten reven,
Ter wille van de goede buren,
Die gretig door elk gaatje gluren.
'k Ga liever leven in de steppen,
Waar men geen last heeft van zijn naasten:
Om 't krijsen van mijn lust
zal zich geen reiger reppen,
Geen vos zijn tred verhaasten.

In Nederland wil ik niet sterven,
En in de natte grond bederven
Waarop men nimmer heeft geleefd.
Dan blijf ik liever hunkerend zwerven
En kom terecht bij de nomaden.
Mijn landgenoten smaden mij: "Hij is mislukt."
Ja, dat ik hen niet meer kon schaden,
Heeft mij in vrijheid nog te vaak bedrukt.

In Nederland wil ik niet leven,
Men moet er altijd naar iets streven,
Om 't welzijn van zijn medemensen denken.
In het geniep slechts mag men krenken,
Maar niet een facie ranselen dat het knalt,
Alleen omdat die trek mij niet bevalt.
Iemand mishandelen zonder reden
Getuigt van tuchteloze zeden.

Ik wil niet in die smalle huizen wonen,
Die Lelijkheid in steden en in dorpen
Bij duizendtallen heeft geworpen...
Daar lopen allen met een stijve boord -
Uit stijlgevoel niet, om te tonen
Dat men wel weet hoe het behoort -
Des Zondags om elkaar te groeten
De straten door in zwarte stoeten.

In Nederland wil ik niet blijven,
Ik zou dichtgroeien en verstijven.
Het gaat mij daar te kalm, te deftig,
Men spreekt er langzaam, wordt nooit heftig,
En danst nooit op het slappe koord.
Wel worden weerlozen gekweld,
Nooit wordt zo'n plompe boerenkop gesneld,
En nooit, neen nooit gebeurt een mooie passiemoord.



Jan Jacob Slauerhoff
Uit: Verzamelde gedichten. Deel II. 7e druk. Nijgh & Van Ditmar, 1963. (Herspeld)

"Wat is jullie favoriete gedicht?" vroegen we aan Alexandra Ekkelenkamp, Yassine Ganouter, Diana van der Pluijm en Erik Verhaar.
Een van hen koos voor het 'In Nederland' van Slauerhoff. Nog zonder te weten wie het had uitgekozen gaf ieder zijn mening over dit gedicht.

U kunt op deze rubriek reageren via dit

           
Erik: Ik vrees dat dit soort gezellig ouderwetse ballades niet zo aan mij besteed zijn. Ik kan me er wel mee vermaken, daar niet van, maar daar is dan ook alles mee gezegd. Het gedicht blijft ook wel heel erg aan de oppervlakte: over het beknottende zedelijke klimaat van nuchter Nederland is al meer geschreven, en beter ook. Het gedicht kan mij niet tot vernieuwde inzichten brengen, en het gerijm is af en toe zo aanwezig dat het storend wordt. Ik kan me indenken dat het gedicht prima werkt wanneer het, begeleid met stemmige accordeonmuziek, gezongen wordt door de door heimwee en rum gebroken stemmen van zeewaarts varende matrozen, maar helaas, mij doet het weinig...

Yassine:.....begeleid met stemmige accordeonmuziek, gezongen wordt door de door heimwee en rum gebroken stemmen van zeewaarts varende matrozen.... (geestig)

                      
Yassine: Dit gedicht, van JJ Slauerhoff, zonder twijfel de allergrootste dichter ooit van Nederland - en wie anders beweert heeft er niet veel van begrepen - is mij het meest dierbaar van alle gedichten omdat dit het gedicht was dat mij leerde dat poëzie geen verwijfd tijdverdrijf hoeft te zijn, louter ter vermaak van literatuursnobs. Dit gedicht 'hoorde' ik voor het eerst op zestienjarige leeftijd, tijdens een les Nederlands die zich voor altijd in mijn geheugen heeft gegrift. De desbetreffende leraar Nederlands was merkwaardig genoeg een grote fan van Giphart. Maar van overheidswege moest hij gelukkig zijn enthousiasme voor deze schrijver wat temperen om ons kennis te laten maken met de wat oudere en wat minder oversexte literatuur van Nederland. En wat een heerlijke sensatie voor de oren! Erik Verhaar noemt het gedicht oubollig en sentimenteel. Ik noem dit gedicht een vlijmscherpe ontleding van een mentaliteit, waar een zestienjarige Havo-scholier het alleen maar eens mee kan zijn. "Men moet er altijd naar iets streven" Dat is toch een zin die je een vrijbriefje geeft om al je schoolboeken te verbranden en voor altijd de wereldzeeën te bevaren, naar plaatsen waar het altijd beter dan hier zal zijn ?! En als je leest: 'Maar niet een facie ranselen dat het knalt/Alleen omdat die trek mij niet bevalt', dan vouw je je handen ineen en val je neer op je knieën en bedank je de goeie Heer dat je niet de enige bent die een facie wil ranselen dat het knalt, alleen omdat die trek, zoals de lompe bakkershumor van de Amsterdammers, je niet bevalt. Maar dit gedicht reikt zijn climax wat betreft het kwajongensgehalte in de laatste twee zinnen: 'Nooit wordt zo'n plompe boerenkop gesneld/En nooit, neen nooit gebeurt een mooie passiemoord.' En nooit, neen nooit, heb ik als zestienjarige zo mijn gelijk gekregen over Nederland als toen ik dit gedicht hoorde. Ik merk nu dat ik dol word van de geestdrift over hoe geweldig ik dit gedicht vind. Ik zou ook dan dagen kunnen doorgaan, maar laat mij nu volstaan met te zeggen dat dit gedicht mij heeft gewonnen voor dat tijdverdrijf van enkele fijne luyden, genaamd: poëzie.

              
Diana: Vreemd gedicht. Ik weet eigenlijk niet echt wat ik er nou van moet maken. Op zich vind ik het een goed gedicht om te lezen, maar de doorbraak van het ritme door de zinnen die op elkaar rijmen hier en daar om te draaien zorgde er voor dat ik soms even stokte bij het hardop voorlezen.

In de eerste 'alinea' uit de persoon uit het gedicht (of dit nu de dichter zelf is of niet) zijn ongenoegen over het feit dat je in Nederland je lusten niet uit mag leven, omdat de buren niets beters te doen hebben dan te letten op jou en of je je wel gedraagt. Nu hangt het er toch van af wat voor lusten dat zijn, en zodra deze sociaal gezien niet geaccepteerd worden vind ik het toch niet vreemd dat je deze niet mag zomaar mag botvieren. In andere landen zou dat ook niet mogen.
In het tweede gedeelte gaat hij over op het feit dat hij niet wil sterven in Nederland, omdat de mensen daar niet zouden leven. Natuurlijk zijn er van die mensen die het leven aan zich voorbij laten gaan, maar betekent dat meteen dat dit voor alle Nederlanders geldt? Beetje negatief hoor.
Om je medemensen denken, zoals de persoon uit het gedicht in het derde stuk zegt, is echt niet verkeerd, hoor. Daar zou de wereld een heel stuk beter van worden juist. Ook doet dit stuk mij vermoeden dat de schrijver graag meer zinloos geweld zou willen in de samenleving. De manier waarop hij beschrijft dat hij het vreselijk vindt dat hij niet zomaar iemand's 'facie' mag ranselen omdat dit hem niet aanstaat, roept bij mij een gemeend "Huh?" op.
Het vierde stuk valt een beetje buiten de gezette toon. Want zeg nou eerlijk, niemand vindt ALLE huizen die ooit gebouwd zijn mooi! En dat er mensen zijn die nog op zondag naar de kerk gaan en nette kleding aantrekken "om te tonen dat men wel weet hoe het behoort", wat is daar nou fout aan? Ik zou het toch bijzonder vreemd vinden als iemand die zo is opgevoed plots met gescheurde spijkerbroek en een zwart t-shirt met satanisch aandoende opdruk op zondag in een kerk zou verschijnen! Zonder dit stuk zou het gedicht in mijn ogen beter zijn, want dit is gewoon muggeziften.
Als laatste verwijt de schrijver de mensen in Nederland dat zij zich nooit ergens druk om maken en nooit risico's nemen. En dat er nooit een passiemoord wordt gepleegd? Dat gebeurt al sinds de mens wapens ter hand kon nemen om een ander de kop in te slaan. Dus dat is onzin. Overigens zijn moorden nooit mooi.
Het enige gevoel dat dit gedicht bij mij losmaakt is een gevoel van willen provoceren op een bijna botte manier. Mensen die in Nederland wonen zijn volgens de dichter in feite geen knip voor de neus waard. Toch kan je het niet opvatten als een aanklacht tegen de Nederlandse samenleving, want in feite dicht de dichter de Nederlanders positieve eigenschappen (medemenselijkheid, gedragen zoals het hoort, niet zomaar iemand aftuigen en/of vermoorden) toe. Tja, ach, gut, meer kan ik er eigenlijk niet over zeggen.

Yassine: Ik geef toe dat ik het zeer vervelend vind dat mijn enthousiasme voor dit gedicht niet door jullie (Erik en Diana) gedeeld wordt, maar daar staat weer tegenover dat ik zeer vertederd raak over de naïeve manier waarop jullie dit gedicht hebben geïnterpreteerd. Diana, sta mij toe om je de verbijsterende onthulling te doen dat een gedicht, althans een verteerbaar gedicht, geen zedenles moet/hoeft te zijn. Dus als Slauerhoff geweld en moord verheerlijkt betekent dat niet dat we met keukenmessen en bijlen de straat op moeten rennen om iedereen wiens kop ons niet aanstaat naar het hiernamaals te steken. Dat lijkt mij toch zeer logisch. Slauerhoff maakt gebruik van een geestige overdrijving die tegelijk de spot drijft met de Nederlands/calvinistische mentaliteit als met zijn eigen frustraties over deze mentaliteit. En is de overdrijving niet de perfecte stand-in van de werkelijkheid? Erik heeft niet veel op met dit gedicht. We leven in een democratisch land (België toch ook?) waar iedereen mooi of slecht mag vinden wat hij of zij zelf wil. Het is dit democratisch voorrecht dat mij de gelegenheid biedt om zijn oordeel in de prullenbak van al te makkelijke oordelen te gooien. Het zou zinloos zijn om de anciënniteit van dit gedicht te betwijfelen, maar het als een anachronisme bestempelen op basis van haar rijm en thema is, ja, hoe zeg je dat... erg kort door de bocht. Enfin, net zo min als je het bestaan van cornflakes kunt ontkennen, kun je ook niet ontkennen dat dit gedicht -dat door tientallen generaties erkend wordt als een briljant staaltje vakmanschap- goed is. I rest my case.

Erik: (Overigens, Yassine, ben ik geen Belg; ik ben een Nederlander die verzeild geraakt is in België, omdat hij in Nederland niet wil leven, laat staan sterven).
Ik heb nooit gezegd dat ik echt tégen dit gedicht ben; wat mij vooral van het hart moest, was het feit dat het mij niet echt kon boeien. Geen wereldschokkende ideeën daalden bij het lezen neer op mij, en de verwoordingen lieten mij ook vrijwel koud, eigenlijk. De 'drive' van Slauerhoff is duidelijk niet aan mij besteed. Waarvoor sorry ...

                           
Alexandra: Na het lezen van het commentaar van Yassine weet ik dat ik niet de enige ben. Ook voor mij was het juist Slauerhoff die de deur naar poëzie echt openzette. Ik was 15 toen ik voor het eerst een strofe uit het gedicht Woningloze las: 'Alleen in mijn gedichten kan ik wonen. / Zolang ik weet dat ik in wildernis, / In steppen, stad en woud dat onderkomen / Kan vinden, deert mij geen bekommernis.' Het sloeg in als een bom: hier schreef iemand dat hij alleen in zijn gedichten kon wonen! Dat gevoel had ik ook- en nu zag ik het eindelijk verwoord door een bekende dichter. Voor het eerst las ik 'volwassenenpoëzie' waar ik me in kon vinden, oude poëzie die niet alleen maar wollig was. Slauerhoff leerde mij hoe spánnend poëzie kan zijn. Vanaf dat moment is hij niet meer van mijn zijde geweken- en nog steeds is het prettig verdwalen in zijn gedichten.

Dit gedicht, 'In Nederland', is één van zijn bekendere gedichten. Hoewel niet mijn favoriete gedicht, kan het me wel bekoren. Waar vind je immers nog 'bejaarde' gedichten die ook nu zó actueel zijn? Bij het zien van de zoveelste Vinex-locatie bijvoorbeeld bekruipt mij vaak het gevoel dat Slauerhoff zo treffend verwoordt: 'Ik wil niet in die smalle huizen wonen, / Die Lelijkheid in steden en in dorpen / Bij duizendtallen heeft geworpen...' En dan de kleinburgerlijkheid die ook nu nog regeert in Nederland: 'Men moet er steeds zijn lusten reven, / Ter wille van de goede buren. / Die gretig door elk gaatje gluren.' Dingen dragen omdat dat zo hoort, alsmaar stijf blijven (zie de 'inburgeringscursus' van Máxima), alsmaar rekening houden met wat anderen van je zullen denken... Dat is toch nog aan de orde van de dag?

Dit gedicht is zo herkenbaar dat het haast griezelig wordt. Bij leven joeg Slauerhoff menig landgenoot al het schaamrood naar de kaken, maar nu, bijna 70 jaar na zijn overlijden, doet hij dat nog steeds. Natuurlijk kun je het rijm als oubollig aanmerken, maar de passie, het vuur achter zijn woorden spreekt nog steeds. Je merkt dat dit gedicht een kern heeft, een urgentie, een 'drive'. Dát is de kracht van Slauerhoff. Zelfs in woorden en soms in een spelling die voor ons ouderwets zijn, weet hij de lezer te overtuigen. Hem lukt het, in tegenstelling tot sommige moderne dichters, altijd om je mee te slepen: de haven uit, het avontuur in. In zijn gedichten kun je váren, eindeloos.
En als je dan 's ochtends weer eens op de trein staat te wachten of in de file staat, begrijp je hem ineens veel beter: 'In Nederland wil ik niet blijven, / Ik zou dichtgroeien en verstijven.'

 
Yassine: Na lezing van alle commentaren, incluis die van mij: "Mijn god, wat gaat het er toch klinisch aan toe! Het lijkt wel alsof we allemaal college lopen bij M.Doorman."