Dichters

Laura Ashley Jurkje

Verre landen en vreemde wezens

Amber Herber (1993) is geboren in Utrecht en schrijft al sinds haar basisschooltijd gedichten. Haar passie voor schrijven heeft geleid tot haar keuze voor de studie literatuurwetenschap aan de Universiteit van Utrecht. Over haar schrijven zegt zij: “Diep in mijn ziel, ben ik een nomade. In mijn gedichten ben ik een ontdekkingsreiziger van mijn dromen.” Dit is ook terug te lezen in haar eerste gedichtenbundel 'Verre landen en vreemde wezens' die eind augustus 2012 verscheen bij uitgeverij Boekscout. In 2012 is zij begonnen met het optreden op PoetrySlams en momenteel schrijft zij verder aan haar tweede bundel en aan een roman. Ze uit haar creativiteit in verschillende kunstvormen: van tekenen tot muziek en van taal tot theater; kunst is haar leven.

Interviews

Steden schuilen niet wanneer het regent

Mijn vader, na het openslaan van Steden schuilen niet wanneer het regent: 'Wie heeft er nou in zitten kleuren?'
Ik: 'Dat hoort. De gemarkeerde zinnen staan te lezen op vuilniswagens in Rotterdam.'

Fraai. Zo noem je geloof ik bloemlezingen als 'Steden schuilen niet wanneer het regent // 25 jaar Het gedicht is een bericht'. Fraai zou het goede woord niet zijn. In het prachtig vormgegeven boek staan zo mogelijk nog mooiere gedichten van uiteenlopende dichters. Gemarkeerd in de gedichten de zinnen en regels die worden rondgereden door de vuilniswagens van Rotterdam. Alles is tot in de puntjes verzorgd ook. De eerder genoemde vormgeving, de fotografie, interviews met bekende en onbekendere Rotterdammers, maar vooral heel veel steengoeie poëzie.

Ik sprak met Ester Naomi Perquin, oud-stadsdichter van Rotterdam, over haar bijdrage aan het project.

De zin 'dingen gebeuren / in huizen waar je nooit bent geweest' uit jouw gedicht 'Verklaring' is op een vuilniswagen gedrukt. Vind je dat regels en zinnen uit (jouw) gedichten een eigen leven mogen krijgen door ze toch wel enigszins uit hun verband te trekken?
Ik ben zelf heel onbeschoft als het om poëzie gaat. Ik peuter voortdurend zinnen los. Zelfs een woord of een beeld. Bij de meeste gedichten kan dat ook – er zit dan al zoveel in één regel dat je daar heel lang mee kunt doen. Mij vallen dikwijls regels in. Vaak weet ik daardoor dat ik iets mooi vond. Iets heeft zich uit het gedicht losgezongen en in je hoofd vastgezet, hardnekkig als een foute reclameslogan. Ik ben er dus een voorstander van, zou je kunnen zeggen.

Wat is jouw favoriete dichtregel/zin?
Aan favorieten doe ik niet (ik zou daar gek zijn met zoveel mogelijkheden) maar ik heb er aantal die me regelmatig invallen. ‘Het water in de vijver, zag ik, was vis geworden,’ van Jan Glas bijvoorbeeld. Glas grossiert trouwens echt in mooie regels, evenals Menno Wigman natuurlijk: ‘Ik ben je dagboek niet’. Ik denk ook aan die hele lichte, maar hele wrede regel van Eva Gerlach, hoewel je die eigenlijk alleen voor vol aan kunt zien als je het gedicht kent ('Solve et coagula' uit Een bed van mensenvlees): ‘pieng, pong, de eerste voorzichtige tonen’. Daar denk ik vaak aan als ik mijn kind weer eens in een veel te hoge boom zie klimmen. En van Erik-Jan Harmens heb ik ondermeer ‘maar rsv rsvp’ in mijn hoofd zitten. Dat is niet eens een volledige regel maar een gedeelte daarvan. Het snelste en ontroerendste gebed dat ik ken.

Met je poëzie in de openbare ruimte verschijnen, ben jij als oud-stadsdichter natuurlijk wel gewoon. Vind je dat poëzie vaker op mag duiken?
Ik ben een voorstander van poëzie in de openbare ruimte, maar wel poëzie die een relatie aangaat met die ruimte. Dan pas wordt het spannend. Een aantal keren heb ik projecten kunnen doen waar dat idee centraal stond. Iets schrijven voor een specifieke locatie, iets bedenken dat veranderlijk is of de sfeer beïnvloedt. En niet te netjes denken, niet te veel naar hoe het er vaak uitziet. Met richtingenpaus Paul Mijksenaar mocht ik eens bewegwijzering ontwerpen voor de spoorzone in Tilburg. We zaten als blije kinderen achter de tekentafel om te bedenken hoe mensen zich bewegen en hoe ze zich laten sturen. En hoe niet. Het resultaat was weliswaar een gedicht, maar dan eentje waar je zelf doorheen kon lopen. Er kwamen merkwaardige bordjes aan te pas. Inmiddels is het helemaal verdwenen. Voornamelijk gejat door voorbijgangers. En zo hoort het ook.

Heb je misschien nog een leuke, korte anekdote met betrekking tot het project Het gedicht is een bericht.
In het boekje staat de meest ontroerende anekdote al beschreven...

En daarmee doelt Perquin op het verhaal van vuilnisman Paul Keijzer. Hij vertelt dat hij aan de regel 'Zonlicht overkomt je, net als het leven zelf' veel waarde is gaan hechten, temeer vanwege zijn verhaal: '(…) Dat komt ook omdat er dit voorjaar iets heel bijzonders is gebeurd. Mijn maat was bezig in het centrum, toen er een vrouw naar hem toekwam. “Dank je wel”, zei ze. “Waarvoor? Ik doe gewoon mijn werk”, zei hij. Wat bleek? De vrouw was vorig jaar zwanger, maar zag dat niet zo zitten. Ze dacht erover het kindje weg te laten halen. Toen zag ze onze wagen, met die regel: “Onverwacht zonlicht is een gebeurtenis.” De zon ging als het ware weer schijnen voor haar en toen besloot ze het kindje te houden. En deze lente , toen ze onze wagen weer zag, kwam ze mijn maat dus bedanken. Haar baby lag in de kinderwagen.'

Mijn vader, poëzieleek maar vooral opa in hart en nieren, kon dit verhaal wel waarderen. Ik ook. Maar zo'n verhaal maakt nog geen mooi boek. Iedereen die heeft meegewerkt aan de bundeling van deze gedichten, verhalen en foto's heeft dat wel gedaan. Elke Rotterdammer zou dit boek moeten bezitten. En ook elke poëzieliefhebber. Want zo bijzonder zie je ze doorgaans niet.

Winkelprijs is 15,- , online via poetry.nl 18,50 (inclusief verzendkosten).

Terug naar Mals groen (2): Peter Wullen

In de rubriek Mals groen (http://meandermagazine.net/malsgroen) besteedde Annette van de Bosch een aantal jaren geleden aandacht aan 'verse' dichters.
Wat is er van die dichters terechtgekomen?
Deze keer Peter Wullen. Hij werkt o.a. mee aan videogedichten die filmmakers van zijn gedichten maken. Een heel andere wereld dan waar we gewoonlijk in Meander aandacht aan besteden.




Schrijf je een gedicht met al een mogelijk visualisering in gedachten?
In het begin was er totaal geen vooropgesteld idee over de totstandkoming van de filmpjes. We deden maar wat. En dat gaf zeer leuke resultaten. Ik draafde op met een gedicht of idee en de videoregisseur vulde het aan. Het resultaat was dus ook voor mij telkens verrassend. Ik werkte met drie regisseurs (Verdonck, Swoon en Kubra) en er waren dus drie totaal verschillende standpunten. Het is wel zo dat ik me na verloop van tijd meer ben gaan bemoeien met de beelden. Ik gaf ideeën aan voor de inhoud of voor de muziek. Dat was zeker zo voor het videogedicht 'Idioticon'. Daarin had ik een vrij grote inbreng.
Ik was het meest verrast door de video van de Russische videoregisseur Ian Kubra voor 'Das Kapital'.


Hij had de tekst gewoon weggemoffeld onder de videopoem. Inga Shepeleva, de vertelster, mompelt het gedicht als het ware onverstaanbaar. Maar ik vond dat uitstekend. De lezer-luisteraar moet hier echt op zoek gaan naar het gedicht in de videopoem. Het is wat anders dan een rechttoe rechtaan lezing. Daar ben ik niet naar op zoek. Voor mij was die videopoem voor mij de eerste keer dat ik echt zag wat ik voor ogen had. Op die experimentele weg wilde ik verder gaan.

Zou je kunnen zeggen: het gedicht verdwijnt in de film?
In zekere zin wel! Ik heb dat uitgelegd in de liner notes bij het gedicht 'Idioticon': "The words stay visible and primary but somehow they disappear inside the videopoem. The viewer or reader has to look very carefully to find them. The meaning of the videopoem is the perfect integration of word, sound and image."

Is er een zelfde soort spanning als tussen een schrijver en een filmer bij een boekverfilming?
Je kunt het onmogelijk vergelijken met de verfilming van een boek. Ik vertel ook geen rechtlijnig verhaal. Er is geen scenario. Ik experimenteer met woorden en betekenissen. De regisseur experimenteert met beelden en geluid.
Ik wil weg van de zuivere verhaallijn. Ik wil experimenteren. Het mag gerust de pijngrens wat overschrijden! Daarin ga ik nog niet ver genoeg, al was er een tijdje geleden wel sprake om wat extremere dingen te doen.

Extremere dingen?
Er zijn enkele experimentele projecten die voorlopig nog in de projectfase zijn blijven hangen. Er wordt mijns inziens veel te weinig geëxperimenteerd in Vlaanderen en Nederland.
Een verhaaltje vertellen is een oeroude drift, maar het is helaas niet meer van deze postpostpostmoderne tijd. Om een groot publiek te bereiken moet je nu eenmaal een verhaaltje vertellen. Dat zie je ook in de gedichten van de jonge generatie van dichters. Er wordt weinig afgeweken. Maar ik wil daar resoluut van af.

Hoe begon het?
Ik had gedurende enkele jaren relatief weinig poëzie geschreven en gepubliceerd. Op een bepaald moment gebeurden er opnieuw nogal wat dingen tegelijkertijd. Er was het contact met Bart Stouten van Radio Klara, die enkele gedichten voorlas op de radio in zijn avondprogramma. Er was ook het contact met Peter Holvoet-Hansen, die me vroeg voor een speciaal nummer van De Brakke Hond. Wat me in contact bracht met Kris Verdonck weet ik niet meer exact. Ik denk dat ik een paar video's gezien heb die hij maakte voor Didi De Paris en dat me toen de lust bekroop om met hem samen te werken. Maar het was de perfecte manier om terug te komen. 'Putain' was een klein meesterwerkje.


Oogst je erkenning?
Je voelt wel de afwijzing als je volop experimenteert. Er valt een soort stilte om je heen. Men kan het niet plaatsen. Je krijgt nauwelijks reacties die ertoe doen. Vroeger kreeg ik wel eens negatieve kritiek, nu is het soms heel stil geworden. Men heeft hier geen woorden voor. De gêne voor doorgedreven experiment! 'Wat bedoelt hij nou eigenlijk?'
Ik wil nieuwe betekenissen creëren. Betekenis creëert ook zichzelf. Ik ga hierin tegenwoordig trouwens nog veel verder. Mijn nieuwste project - gedicht als je wilt - is gewoon een algoritmische cut-up in de trant van 'Idioticon'. Het is met andere woorden pure nonsens. Vreemd genoeg kruipt 'betekenis' waar het niet gaan kan. Naar het einde toe neigt het gedicht naar iets dat zin lijkt te hebben. Er ontsnapt betekenis. Neen dus! Het gedicht zal trouwens betekenisloos voorgedragen worden als een opsomming van toevallige woorden en zinsneden. Helaas, ik betrapte me er zelf ook op dat ik op een bepaald moment naar betekenis zocht in wat ik geschreven had. Haha.... Ik zoek ook naar zin.

Hoe is het contact met andere makers van videopoems?
Zowel nationaal als internationaal kom je in een circuit terecht met telkens dezelfde mensen, telkens dezelfde festivals. Een heel klein wereldje is dat! Er bestaan zelfs filmfestivals voor videogedichten! Wist je dat? Ik niet, voor ik eraan begon. Dat wil dus zeggen dat je elk jaar opnieuw kunt beginnen met dezelfde reeks festivalletjes af te lopen en aan te schrijven om je videopoems daar te laten screenen. En dat lukte wel, hoor! Ik had er echter totaal geen zin in! Toen een videogedicht geselecteerd werd voor Visible Verse in Canada en vervolgens twee videopoems (van Kubra en Verdonck) voor een videogedichtenfestival in Colorado USA vond ik dat wel heel leuk maar ook ruimschoots genoeg. Ik wenste het daarbij te houden. Ik doe liever nieuwe dingen. Sound Device in Dublin redde me uit dat scenario. Dat was weer iets totaal nieuws.

Sound Device?
https://soundcloud.com/lacosapreziosa/sound-device-n-2.

Toekomstplannen?
Sedert Sound Device zijn we meer bezig meer bezig met geluid en poëzie dan met videogedichten. Wel hebben we nog een paar videopoems op de plank liggen voor 2014. Onder meer door de Amerikaanse videast Chris H. Lynn en de cultregisseuse Flame Schon (beter bekend als Diane Rochlin). En misschien nog een experimenteel filmpje door Kris Yves J. Verdonck.

Tot slot nog een echte Hollandse vraag: hoe komen jullie aan het geld voor die filmpjes?
Ik zal dan antwoorden met typische Vlaamse omzichtigheid: met minimale middelen.

Recensies

Hink-stap-sprong. Essays over haiku - Mark Meekers

Een handvol meninkjes over haiku

Mark Meekers voegt niet veel toe aan de kennis over haiku met zijn Hink-stap-sprong, essays over haiku. Hij heeft het werkje bedoeld als stof voor discussie. Hierbij komt hij niet verder dan het weergeven van een handvol meninkjes over het genre.

lees verder

Liederen van een kapseizend paard - Els Moors

Het zwarte vierkant van Els Moors

De manier waarop in Liederen van een kapseizend paard de verzen zijn vormgegeven, laat een zoeken naar houvast zien. De verzen van Els Moors hangen los in de werkelijkheid: zonder hoofdletters, leestekens, afgezien van een enkel vraagteken, leest deze bundel als aaneengesloten ‘liederen’ van woorden en beelden, voornamelijk titelloze gedichten die het innerlijke gedachteleven van de vrouwelijke ik verkennen. We begeven ons in haar dagelijks leven waarin vriend, werk, dieren en het grotestadsleven het decor vormen.
Els Moors is er een meester in om de warrelingen aan gevoelens, gedachtes, overwegingen en scherpe observaties onder het bedwang van haar fenomenale taalvermogen te houden. Ze vraagt de hele bundel door voortdurend naar het waarom van dit leven, of het antwoord daarop nu in de kindertijd, het hier en nu of de toekomst ligt.

lees verder

Opgelapt Schilderwerk. Ollekebollekes - Peter Knipmeijer

Kom, vertel verder nu

Peter Knipmeijers Opgelapt schilderwerk verscheen nog in 2013, maar mag nu al verklaard worden tot de leukste bundel van 2014. Ollekebollekes letterlijk enten op schilderijen van grote meesters, je moet maar op het idee komen. Kostelijk werk.

lees verder

Domweg gelukkig, in de Dapperstraat - C.J. Aarts en M.C. van Etten

Reisgenoot

Van Domweg gelukkig, in de Dapperstraat, de bekende bloemlezing van C.J. Aarts en M.C. van Etten, is de grens van 200.000 verkochte exemplaren inmiddels ruim overschreden; nog een paar jaar en de teller staat op 250.000. Wat een arsenaal aan potentiële poëziekopers!

lees verder